بند 3 – آزمون 4: ابعاد(استاندارد IEC 60851-2)
3.1 تجهیزات
3.1.1 سیم گرد و سیم تخت
  • دستگاه اندازه‌گیری باید دقت (رزولوشن) ۲میکرومتر یا کمتر برای سیم‌های با قطر بیش از 0.200 میلی‌متر و ۱میکرومتر یا کمتر برای سیم‌های تا 0.200 میلی‌متر داشته باشد.
  • هم میکرومتر تماسی مکانیکی و هم میکرومتر نوری بدون تماس قابل استفاده هستند.
  • اگر از نوع مکانیکی استفاده شود، نسبت نیروی اندازه‌گیری به قطر سندان باید طبق جداول 1a و 1b باشد. همچنین محدوده قطر اسپیندل و سندان هم در همین جداول آمده است.
  • اگر از میکرومتر نوری استفاده شود، میانگین قرائت‌ها به‌عنوان قطر هادی ثبت می‌شود.
  • در صورتی که نیاز به استفاده از تجهیزات خاصی باشد، باید توافق بین خریدار و فروشنده صورت گیرد.

جدول 1a – سیم گرد لاکی
(در این جدول برای هر قطر اسمی هادی، قطر سندان و نسبت نیرو به قطر سندان مشخص شده است.)
کاربرد در QC
این جدول به اپراتور میگه که برای هر قطر سیم، باید از چه قطر سندان و چه نیروی فشاری استفاده کنه تا هنگام اندازه‌گیری، هادی له نشه و عدد دقیق به‌دست بیاد.
جدول 1b – سایر انواع سیم‌ها
(شامل سیم تخت لاکی، سیم نواری، سیم با پوشش فیبری و کاغذی ، همراه با محدوده قطر سندان و نیروی مجاز اندازه‌گیری.)
کاربرد در QC
این جدول برای انواع غیر از سیم گرد لاکیه. اپراتور باید بدونه که چه قطر سندانی استفاده کنه و چه نیرویی اعمال کنه تا لایه‌های پوشش (فیلم، الیاف یا کاغذ) آسیب نبینن. در QC، این دقت باعث میشه نتایج اندازه‌گیری یکسان و تکرارپذیر باشه.
جدول 1c – سیم کاغذی
(به‌جای نیروی اندازه‌گیری، فشار اندازه‌گیری مناسب‌تر است.)
توضیح کاربردی:
برای سیم‌های پوشش‌دار کاغذی، به‌جای تعیین نیروی کلی (مثل سایر سیم‌ها)، فشار بر واحد سطح در نظر گرفته میشه. این باعث میشه موقع اندازه‌گیری، فشار بیش از حد به کاغذ نیاد و شکل و ابعاد واقعی هادی حفظ بشه.
3.1.2 سیم رشته‌ای (Bunched Wire)
  • باید از یک مندرل مخروطی صیقلی با ابعاد مشخص استفاده شود.

3.2 روش انجام آزمون
3.2.1 ابعاد هادی
  • سیم گرد با قطر 0.063 تا 0.200 میلی‌متر:عایق را در سه نقطه به فاصله 1 متر جدا کنید (بدون آسیب به هادی) و یک اندازه‌گیری در هر نقطه انجام دهید. میانگین سه مقدار = قطر هادی.
  • سیم گرد با قطر بیش از 0.200 میلی‌متر:عایق را جدا کنید و سه اندازه‌گیری در نقاطی با فاصله مساوی در دور مقطع بگیرید. میانگین سه مقدار = قطر هادی.
  • سیم مستطیلی:عایق را در سه نقطه (طبق 3.2.5.2) جدا کرده و در هر نقطه عرض و ضخامت را یک‌بار اندازه بگیرید. میانگین سه مقدار برای هر بعد گزارش شود.

3.2.2 گرد نبودن (Out-of-Roundness)
بیشترین اختلاف بین سه قرائت قطر = مقدار گرد نبودن و باید گزارش شود.
3.2.3 گردی گوشه‌های سیم مستطیلی
  • سه تکه سیم را در رزین مناسب قالب‌گیری کنید، پس از سفت شدن، مقطع را برش، سایش و پولیش دهید.
  • زیر بزرگ‌نمایی بررسی کنید که گوشه‌ها چگونه از حالت قوس به سطح صاف هادی می‌رسند.
  • هر لبه تیز یا برجسته باید گزارش شود.

3.2.4 افزایش ابعاد به دلیل عایق
  • سیم گرد:اختلاف قطر کل با قطر هادی = افزایش قطر.
  • سیم تخت:اختلاف عرض کل با عرض هادی و اختلاف ضخامت کل با ضخامت هادی = افزایش ابعاد.

3.2.5 ابعاد کل (Overall Dimension)
  • سیم گرد ≤ 0.200mm:در سه نقطه (با فاصله 1 متر) یک قرائت بگیرید، میانگین = قطر کل.
  • سیم گرد > 0.200mm:در دو نقطه (با فاصله 1 متر)، سه قرائت در اطراف مقطع بگیرید (جمعاً 6 قرائت)، میانگین = قطر کل.
  • سیم تخت:در سه نقطه(حداقل فاصله 100mm)عرض و ضخامت را اندازه‌گیری کنید. اگر مقدار وسط سطح با لبه متفاوت بود، بیشترین مقدار ثبت شود.
  • سیم رشته‌ای:قطر کل = عرض یک لایه سیم پیچیده شده روی ماندرل ÷ تعداد دورها (روش تقریبی).

3.2.6 افزایش قطر به دلیل لایه باندینگ در سیم گرد لاکی
  • قطر کل را اندازه بگیرید، لایه باندینگ را با حلال یا روش مناسب (بدون آسیب به پوشش زیرین) بردارید و دوباره اندازه بگیرید. اختلاف دو میانگین = افزایش قطر.

3.2.7 افزایش ابعاد به دلیل لایه باندینگ در سیم تخت لاکی
  • مشابه بند قبل ولی برای عرض یا ضخامت.

شکل 1 – مندرل مخروطی (ابعاد به میلی‌متر)
جدول 1a – سیم گرد لاکی (Enamelled round wire)

نوع سیم پیچ
قطر اسمی هادی (میلی‌متر)
قطر سندان (میلی‌متر)
نسبت نیروی اندازه‌گیری به قطر سندان (P بر حسب N/mm)
سیم گرد لاکی
0.100 ≤ d ≤ 0.45
2 تا 8
0.01 ≤ P ≤ 0.16
سیم گرد لاکی
0.45 < d ≤ 5
5 تا 8
0.16 < P ≤ 0.32
سیم گرد لاکی
5 < d ≤ 8
5 تا 8
0.32 < P ≤ 0.80
کاربرد در QC:
این جدول به اپراتور میگه که برای هر قطر سیم، باید از چه قطر سندان و چه نیروی فشاری استفاده کنه تا هنگام اندازه‌گیری، هادی له نشه و عدد دقیق به‌دست بیاد.
جدول 1b – سایر انواع سیم‌های سیم‌پیچی

نوع سیم پیچ
قطر اسمی هادی (میلی‌متر)
قطر سندان (میلی‌متر)
نیروی اندازه‌گیری (N)
سیم مستطیلی لاکی و سیم مستطیلی با نوار فیلمی
—
5تا 8 یا 4 تا 10
2تا 4
سیم گرد با نوار فیلمی (Film tape wrapped round wire)
0.100
5تا 8 یا 1 تا 8
2تا 4
سیم مستطیلی با نوار فیلمی (Film tape wrapped rectangular wire)
—
5تا 8
2تا 4
سیم با پوشش الیافی (Fibrous covered wire)
—
5تا 8 یا 4 تا 10
2تا 4
سیم با پوشش کاغذی (Paper covered wire)
—
5تا 8 یا 8 تا 14
—
کاربرد در QC
این جدول برای انواع غیر از سیم گرد لاکیه. اپراتور باید بدونه که چه قطر سندانی استفاده کنه و چه نیرویی اعمال کنه تا لایه‌های پوشش (فیلم، الیاف یا کاغذ) آسیب نبینن. در QC، این دقت باعث میشه نتایج اندازه‌گیری یکسان و تکرارپذیر باشه.
جدول 1c – سیم پوشش‌دار کاغذی (Paper covered wire)

نوع سیم پیچ
قطر اسمی هادی (میلی‌متر)
قطر سندان (میلی‌متر)
فشار اندازه‌گیری (N/mm²)
سیم پوشش‌دار کاغذی
—
5تا 8
1تا 2
توضیح کاربردی:
برای سیم‌های پوشش‌دار کاغذی، به‌جای تعیین نیروی کلی (مثل سایر سیم‌ها)، فشار بر واحد سطح در نظر گرفته میشه. این باعث میشه موقع اندازه‌گیری، فشار بیش از حد به کاغذ نیاد و شکل و ابعاد واقعی هادی حفظ بشه.