نگاهی بر تارخچه ترابری در ایران
تارخچه ترابری در ایران
كاروانسراها يادگاري از تاريخ چند هزار ساله راهسازي ايران هزاران سال است كه انــسان ها در اين سرزمين زندگي مي كنند. انسان ها در روزگاران دور نمي توانستند بي دغدغه در راهي قدم گذارند كه سخت، ناامن و ناهموار بود.
آنها از كويرهاي سخت مي گذشتند و در كوهستان هاي صعب العبور قدم برمي داشتند اما با اين همه براي گذران زندگي بر همه اين مشكلات فائق مي آمدند. راه و راهسازي در ميان ايرانيان چه در دوران باستان و چه دوره هاي پس از آن همواره يك ضرورت اجتناب ناپذير تلقي شده است. بر همين اساس بايد علل گرايش ايرانيان را به راه سازي و به تبــــع آن توسعه و افزايش مهارت آنها در اين بخش تا اندازه زيادي ناشي از شرايط و ويژگي هاي حاكم بر سرزمين ايران دانست.
ايران كشوري نيمه خشك است و بارندگي در آن بسيار اندك. آبادي ها و شهرها در فــلات ايران از يكديگر دورند. ايرانيان براي پيوند اين آبادي هاي دور از هم تلاش هاي سازمان يافته بسياري را در حوزه راه سازي انجام دادند و بر همين اساس بود كه در دوره هخامنشي به دليل اهـــميت راه سازي سازماني مستقل در اين زمينه مسئوليت داشته و فعاليت مي كرده است.
ايرانيان در راه سازي از تجربه روميان بسيار سود بردند. روميان براي نگهداري امپراتوري خود راه هاي خوبي ساختند كه هنوز نيز اين راه ها به عنوان راه هاي باستاني پا برجا هستند.
روميان بستر راه را در حدود يك متر مي كندند و از پــــــايين به بالا يك لايه سي سـانتي متري بالاشه سنگ و ملات و روي آن لايه اي به ضخامت نزديك به 25 متر با پاره سنگ، قلوه سنــــگ مي ساختند روي لايه دوم نيز لايه ديگري پايين و خرده سنگ به درستي خندق يا گرد و قــــرار مي گرفت و لايه نهايي راه را لايه اي به ضخامت 20 سانتي متر شن و ماسه تشكيل مي داد. ايرانيان نيز از اين شيوه براي راه سازي استفاده كردند اگر چه در دوره ساساني اغلــب راه هاي احداث شده در ايران با اهداف تجاري و درآمــــــدزايي انجام مي شد، اما روند راه سازي پس از ورود اسلام به ايران تغييرات بسياري به خود ديد.
در دين اسلام، هر فرد مسلمان مكلف در صــــــورتي كه مستطيع باشد، بايد به زيارت خانه خدا برود. به همين دليل لازم است راهي براي عبور زائران خانه خدا ساخته شود. در زمان خــــلافت عباسيان بغداد به لحاظ پايتخت بودن و مكه به لحاظ قداست و انجام مناسك حج در وضـعي قرار داشتند كه مي بايستي راهي براي ورود به آنها ساخته شود. زيارت خانه خدا در پرتو احـداث راه ها آسان شد و مسافرتي كه از سرزمين هاي شرق به حجاز مي رفتند، از دجله گذشـــته و از راه هايي كه احداث آنها را اعراب از ايراني ها فرا گرفته بودند، عبور مي كردند. معروف ترين شاه راه آن زمان راه بزرگ خراسان بود كه به شرق مي رفت و بغداد را به شهرهاي ماوراء النــــــهر تا حوالي چين، متصل مي كرد. اين راه از دروازه خراسان در خاور بغداد شروع مي شد و از صحرا و پل هاي مستحكمي كه بر رودها ساخته بودند، عبور مي كرد تا به «حلوان» و از آن جــا به كوه هاي ايران مي رسيد. اين راه از شهرهاي بزرگ و كوچكي در جهان عبور مي كرد و در حــــــال حاضر نيز شاه راه بزرگ خراســـان همچنان هم راه پستي و چاپاري ايران است و امروز تهران، نزديك ري، نقطه مركزي اين شاه راه شده است.
پس از انقراض خلافت عباسيان، چون شهر سلطانيه رونق يافت، مسير جاده ها تغيير كرد. اما اين تغييرات در مسير راه هاي اساسي تاثير چنداني نداشت. در اين دوره راه هاي مهم بسيــــاري در سطح كشور ساخته شد. راه هاي ساخته شده در ايالت خوزستان از جمله راه هاي مشهور ايـــن زمان بودند.
از اهواز راهي بود كه به سمت مغرب به «نهر تيرا» و از آن جا به «واسط» عراق مي رفــــت. راه شمالي اهواز به شوشتر مي رسيد و از آن جا از جندي شاپور و شوش به سمت مغــــرب و كوه هاي لر و از آن جا به گپايگان و اصفهان مي رفت.
در همين دوران راه هاي ايالت فارس همه از شيراز منشعب مي شدند و قسمت زيادي از آنــها به سيراف، جزيره كيش و هرمز كه در اين زمان هــاي طولاني مهم ترين بنا در خليج فارس بـودند، منتهي مي شد.
راه هاي كرمان در دوره خلافت عباسيان نيز از راه هاي مهم ايران محسوب مي شوند. در ايــــن دوره از سيرجان تا بردسير كرمان دو روز راه بود و از «بردســـير» تا «زرند» نيز بايد مسافران دو روز زمان طي مي كردند.
در دوره اسلامي نه تنها راه ها در سطح كشور ايران بسيار گسترش يافت و ايرانيان در روند راه سازي به تجارب ارزنده اي دست يافته به گونه اي كه شمال به جنوب، شرق و غرب كشور با راه هاي مختلف و شاهراه هاي بزرگ به هم متصل بود، ايجاد بناهايي با ويژگي هاي گــــوناگون در شهر و روستاها و جاده هاي حاشيه كوير و معابر كوهستاني با نام هاي مختلف چون ربـــاط و كاروانسرا رواج يافت. عملكردهاي گوناگون كاروانسرا در گذشته موجب شده كه اين مكان داراي نام هاي متفاوتي چون «كاربات»، «رباط»، «ساباط» و «خان» باشد. اين بناها در واقع مشـــــــابه كاروانسرا بودند اما به لحاظ معماري در برخي جزييات با آن تفاوت پيدا مي كردند. پيدايــش اين گونه بناها را بايد در نياز مبرم كاروان و كاروانيان به حمايت در طول سفر جست و جو كرد.
اطلاعات موجود در مورد كاروانسراهاي اوايل اسلام اندك است. سلسله هاي دوره هاي آغازيـن اسلامي مانند «ساماني»، «آل بويه»، «آل زيار» براي ايجاد بناهاي عام المنفعه چون كاروان سرا و آب انبار اهميت زيادي قايل بودند و «رباط چاهه» يا «ماهي» كنار جاده مشهد _ سرخـــس كه بـه صورتي بنايي با چهار ايوان بنا شده، از جمله يادگارهاي آن زمان است. قرن پنجم قمـــري عصر شكوفايي هنرهاي اسلامي به ويژه معماري است. ايجاد راه هاي تجاري متعدد و همچنين تامـــين امنيت جاده ها باعث رونق روزافزون تجارت و اقتصاد شد و در نتيجه در مسير جاده ها و داخـل شهرها براي آسايش كاروان و كاروانيان، كاروانسراهاي متعدد ساخته شـد. شيـــوه و ســــبك معماري اين دوره در احداث بناهايي چون مساجد و كاروانسراها تقريبا يكسان شد.
زيباترين نمونه كاروان سراهاي اين دوره رباط با كاروانسراي «شرف» در خراسان اســـــت كه اكنون به صورت نيمه ويرانه اي بر جاي مانده است. اين كاروانسرا يادآور زماني است كه جاـده خراسان اهميت بسيار داشت.
افول عباسيان
طومار زندگي عباسيان با همت ايرانيان به ويژه خواجه نصرالدين طوسي، رياضي دان و مـــنجم ايراني در هم نورديده شد و ايرانيان توانستند خود را از زير يوغ حكومت عباسيان و تركان نجات دهند، اما با اين همه ديري نپائيد كه مغولان جاي آنها را گرفتند.
هنوز ملت ايران كمر از زير بار حمله مغولان نكرده بود كه تيمور بار ديگر به ايــران تاخت و پس از جهانگشايي و تسخير سراسر آسياي مركزي و ايران به فكر نگهداري از راه ها و ايجاد ارتباط بين شهرها افتاد.
چنگيز و تيمور به هيچ وجه در فكر راه سازي نبودند. كار اصلي آن تسخير ممالك و تاراج اموال مردم بود. به طوري كه «كلاويخو» سفير اسپانيا در دربار تيمور كه در ايران سياحت هاي بسيار داشته است، نوشته، نسخي از راه سازي در اين دوره نبوده اما تيموريان در نگهداري از راه ها نهايت كوشش خود را به كار مي بردند.
در هر حال در دوران پس از خلافت عباسيان ايران همواره در معرض تاخت و تاز مــغولان و تيموريان بود. حكومت هاي بعدي نيز آن چنان درگير مشكلات خود بودند كه توجهي بـــه احداث راه هاي جديد نداشتند. در اين دوره اگر چه حكومت ها براي احداث راه هاي جديد تلاشـي نكردند اما به دليل اين كه همين حاكمان براي حفظ محدوده حاكميت خود به راه هايي امن و همــوار نياز داشتند، در نگهداري از راه هايي كه عمده آن ساخته حكومت هاي پيشين از جمله عباسيان بود، همت فراوان به خرج مي دادند.
نويسنده: سينا رنجبر
نقش طرح هاي توسعه راه آهن در اشتغالزايي :
نقش طرح هاي توسعه راه آهن در اشتغالزايي :
بيکاري از معضلات اجتماعي کشور است که تبعات متعدد و گسترده اي در پي دارد . از آنجا که يکي از اهداف دولت مهار بيکاري وصرف اعتبارات در فعاليت هاي اشتغالزا است ياد آور مي شود توسعه راه آهن از فعاليت هاي عمراني است که تاثير زيادي بر اشتغال دارد . اشتغالزايي طرح هاي توسعه راه آهن در وجوه ذيل قابل توجه و ارزيابي است اشتغال مستقيم در زمينه مطالعات ، ساخت ، نگهداري وبهره برداري شبکه و تاسيسات وناوگان .
اشتغال مستقيم در امور توليد ومصالح وتجهيزات
ايجاد اشتغال جنبي به صورت خدمات تجاري ، آموزشي ، بهداشتي ،درماني و تفريحي براي کارکناني که مستقيما در طرح به کار گرفته مي شوند.
ايجاد اشتغال در مشاغلي که به واسطه اجراي طرح عملي مي شوند مانند اشتغال در صنايع ومعادني که با اجراي راه آهن ،اقتصادي شده و فعال مي شوند .
عوامل موثر بر ایمن سازی راههای کوهستانی
توجه به اینکه عامل جاده در کنار دو عامل انسان و وسیله نقلیه در وقوع تصادفات جاده ای نقش موثری دارد ، بنابراین ایمن سازی مطلوب و مناسب راهها از طریق اصلاح طرح هندسی راه ، ساماندهی بافت سطح جاده ( روسازی راه) ، و نصب انواع علائم و تجهیزات ایمنی راهها در کاهش سوانح و حوادث جاده ای حائز اهمیت خواهد بود . اصلاح و ساماندهی طرح هندسی راه در راههایی که از مناطق کوهستانی و ناهموار می گذرند و اغلب دارای قوسهای افقی و عمودی زیادی هستند و همچنین در نقاطی که تقاطعهای همسطح وجود دارد ، از اهمیت بیشتری برخوردار است ، ضمن اینکه نصب علائم و تجهیزات ایمنی راهها یکی از قسمتهای ضروری مهندسی راه است و جاده ای که فاقد علائم ایمنی مطلوب و مناسب باشد ، رضایت بخش نخواهد بود .
در این راستا با توجه به برخی شرایط حاکم بر راههای کوهستانی ، از قبیل عبور اکثر راهها از مناطق سخت و صعب العبور ، حجم بالای ترافیک در اغلب راههای کوهستانی ، وجود گردنه های برفگیر در سطح کوهستانی ، و عبور بارهای ترافیکی سنگین از محورهای کوهستانی ، همواره این راههای با مشکلاتی مواجه می باشند
عوامل موثر بر ایمن سازی راههای کوهستانی
از آنجا که ایمن سازی راهها معمولا به سه روش زیر انجام می پذیرد ، عوامل موثر بر ایمن سازی راههای کوهستانی را می توان در قالب این سه موضوع مورد بررسی قرار داد :
الف) اصلاح و ساماندهی طرح هندسی راه ( اصلاح مقاطع طولی و عرضی، قوسهای قائم و افقی، عرض راه، شانه راه، شیب طولی و عرضی راه، تقاطعها و موانع دید )
ب) ساماندهی بافت سطح جاده یا روسازی راه ( اصلاح و ترمیم رویه های آسفالت و رفع هر گونه مانع از سطح راه )
ج) نصب علائم و تجهیزات ایمنی راهها ( طراحی و نصب انواع علائم ایمنی افقی و عمودی، سیستمهای روشنایی و حفاظهای ایمنی )
عوامل موثر بر ایمن سازی راههای کوهستانی از طریق " اصلاح و ساماندهی طرح هندسی راه" :
با توجه به میزان اعتبارات کوهستانی در بخش راه و ترابری ، مهمترین و اساسی ترین مشکل موجود در زمینه اصلاح و ساماندهی طرح هندسی راه ، وضعیت توپوگرافی و موقعیت راههای کوهستانی می باشد که با توجه به عبور اغلب راههای کوهستانی از نقاط سخت و صعب العبور، عملیات تعریض، بهسازی و حذف نقاط حادثه خیز را با مشکلات جدی مواجه ساخته است .
در این خصوص می توان به محور هراز(تهران به آمل) یا کندوان(کرج به چالوس) که از محورهای ارتباطی بسیار مهم و ترانزیتی کوهستانی بوده و نقش مهمی را در سیستم حمل و نقل کشور ایفا می کند اشاره نمود که در اکثر نقاط از یکطرف به رودخانه ها و دره های نسبتا عمیق و از طرف دیگر به کوهها و صخره های مرتفع منتهی می شود و با توجه به اعتبارات مربوطه ، تعریض مناسب و حذف نقاط حادثه خیز در محور کوهستانی به آسانی امکانپذیر نبوده و علیرغم انجام فعالیتهای جدی و مستمر راهداری و راهسازی ، شاهد وقوع حوادث رانندگی زیادی در این محورها(محورهای کوهستانی) می باشیم .
عوامل موثر بر ایمن سازی راههای کوهستانی از طریق " اصلاح و ساماندهی بافت سطح جاده ( روسازی راه )"
سطح سواره رو که بستر گردش چرخ وسایط نقلیه است بایستی همواره عاری از ناصافی ، موج و پستی و بلندی یا دست انداز باشد . فقدان مشخصات ذکر شده سبب می گردد که راننده بطور ناگهانی و در حالیکه فرصتی برای تصمیم گیری ندارد با وضعیت نا مطلوبی روبرو شود که پی آمد آن وارد شدن خسارت به وسیله نقلیه و بسیار ناگوارتر از آن بروز سوانح باشد.در اینصورت هر چه سرعت خودرو بالاتر باشد ، احتمال وقوع سوانح و خسارتها بیشتر خواهد بود . در ضمن ، تاریکی شب که وضعیت نا هموار و نا صاف رویه راه را از حالت وضوح نسبی روز خارج می کند ، افزایش قابل ملاحظه خطر را موجب می گردد .
در راههای کوهستانی ، سه عامل اساسی در ایجاد ایمنی راه از طریق بهسازی و ترمیم مناسب سطح سواره رو تاثیرگذار می باشند که ذیلا مورد بررسی قرار می گیرند :
الف) عبور بارهای ترافیکی سنگین و فوق سنگین از راههای کوهستانی :
تردد وسایط نقلیه حامل بارهای ترافیکی سنگین و فوق سنگین در سطح راههای کوهستانی ، باعث وارد شدن خسارات فراوانی به رویه راه و در نتیجه کاهش طول عمر بافت سطحی جاده می گردد .
ب) حجم بالای ترافیک در راههای کوهستانی :
حجم بالای ترافیک عبور کننده از سطح راههای که بیشتر شامل وسایط نقلیه سنگین و نیمه سنگین می باشد ، باعث آسیب دیدن روسازی راه و تخریب بافت سطح جاده می شود .
ج) تاثیرات ناشی از شرایط آب و هوایی :
وجود تابستان های بسیار گرم و زمستان های بسیار سرد در راه کوهستانی ، تاثیرات زیادی بر روسازی راهها بویژه آسفالت سطح جاده ها دارد ، بطوریکه در فصل تابستان ، رویه آسفالتی تحت تاثیر گرمای شدید و تردد وسایط نقلیه سنگین ، دستخوش تغییراتی از جمله قیر زدگی ، ایجاد فرورفتگیهای مقطعی و ناهمواریهای موجی شکل بخصوص در گردنه ها و قوسهای افقی می گردد . از طرفی در فصل زمستان با توجه به برودت هوا و بارندگیهای شدید و انجام فعالیتهای راهداری از قبیل برفروبی ، شن پاشی و نمکپاشی در محورهای شمالی و شرقی کوهستانی ، خسارات فراوانی به سطح راه وارد می آید که با عنایت به ضرورت انجام عملیات مذکور ، جلوگیری از اینگونه خسارات امکانپذیر نخواهد بود .
بررسي انواع ترکها و روشهای ترمیم آنها در روسازیهای آسفالتی (انعطاف پذیر)
فایلی پاورپوینت از درس روسازی راه پیشرفته توسط دانشجویان دانشگاه تهران تهیه شده که مشخصات کامل گردآوران در فایل موجود است.
فایل حاضر مطالب را به صورت تیتر وار با توضیحی کوتاه اما بصورت مصور به زیبایی توصیف می کند.
کد:
http://www.iran-far.com/attachment.php?attachmentid=7711&d=1274800245
