قرص هاي لاغري و عوارض آن- روزنامه شرق 5/7/84
دکتر رضا آمری نيا - بسياری از افراد چاق به دنبال ميانبر هايى هستند كه بدون دردسر وزن خود را كم كنند. يكى از اين روش ها استفاده از قرص هاى لاغرى است. ما در اين مقاله تشريح خواهيم كرد كه استفاده از اينگونه دارو ها نه تنها كمكى به اين افراد نمى كند بلكه عوارضى كه ايجاد مى كند ممكن است مشكلات آنها را دو چندان كند.
تعداد و انواع دارو هاى لاغرى كه در كتب مرجع تغذيه اعلام شده است انگشت شمار بوده و كلاً به دو دسته اصلى و البته چند گروه فرعى تقسيم مى شوند.الف- گروه اول دارو هاى ضداشتها هستند (مثل Sibutramine) كه با تحريك توليد هورمون هاى سروتونين و ساير كاته كولامين ها و تاثير آنها بر مركز اشتها در مغز باعث كاهش اشتها مى شوند. البته بايستى توجه داشت كه اين دارو ها عوارضى چون افزايش فشار خون، افزايش ضربانات قلبى، اضطراب و در نهايت در صورت مصرف بى رويه سكته هاى قلبى يا مغزى دارند.
ب- گروه دوم دارو هايى هستند كه باعث جلوگيرى از جذب چربى از دستگاه گوارش مى شوند. (مثل Xenical) مسئله بسيار مهمى كه افراد علاقه مند به اين دارو ها بايستى بدانند اين است كه اين گروه دارويى تاثيرى بر جذب انواع كربوهيدرات ها مثل شيرينى، شكلات و... ندارند و كسانى كه پول زيادى بابت آن مى دهند بايستى آگاه باشند كه فقط ۳۰ درصد جذب چربى هاى خورده شده توسط اين دارو ها مهار مى شود و همين امر است كه معمولاً درمان چاقى با مصرف اين گروه به علت عدم آگاهى كافى بيماران به شكست مى انجامد. عوارض اين گروه كمتر از دارو هاى ضداشتها بوده و از جمله آنها مى توان به اسهال چرب و كمبود ويتامين هاى محلول در چربى (مثل A، E و...) اشاره كرد.
دسته ديگرى از دارو ها هستند كه به عنوان حجم دهنده سيستم گوارش به خصوص معده عمل مى كنند.و در حقيقت با پر كردن معده باعث كاهش اشتها مى شوند. (مثل آگارآگار) اين گروه به عنوان عوامل موثر در درمان چاقى محسوب نمى شوند.
حال اين سئوال پيش مى آيد كه اين دارو ها را چه كسانى مى توانند مصرف كنند. بايستى عرض كنم كه دارو هاى لاغرى در موارد چاقى مفرط (Morbid Oloesity) و يك سرى از بيمارى هاى مرتبط با چاقى استفاده مى شود يعنى در مواردى كه ادامه چاقى باعث ايجاد عوارض مهلك ترى همچون ديابت، فشار خون و... شده و سلامتى فرد را به مخاطره اندازد.بايستى توجه داشت تبليغات وسيعى روى دارو هاى گياهى براى درمان چاقى صورت مى گيرد كه البته با توجه به اينكه ماده موثره اين دارو ها و فرمولاسيون و مكانيسم اثر آنها ناشناخته است توصيه نمى شود.
اگر قرص هاى لاغرى را بدون تجويز پزشك و بدون رعايت رژيم غذايى مناسب مصرف مى كنيد در انتظار اين عوارض باشيد:افزايش فشار خون، تعريق، سردرد، سرگيجه، جوش هاى صورت، اضطراب، كم خوابى، تشنگى، خشكى دهان، افزايش ضربانات قلب و اسهال.
نقش تغذيه در سلامت دهان و دندان(بخش اول)- روزنامه شرق 24/3/85
بخش اول : مواد غذايي
دکتر رضا آمری نيا: آشاميدنى ها و تعداد وعده هاى غذايى با تاثيرى كه بر روى ميكروب هاى موجود در محيط دهان و دندان مى گذارند، نقش مهمى را درتكامل دندان و لثه و همين طور نسوج و ساختار استخوانى محيط دهان و همچنين پيشگيرى از انواع بيمارى هاى دهان و دندان دارند كه عمدتاً اين تاثيرات به شكل سيستميك است. كمبود ويتامين هاى B ،b12، C، ريبوفلاوين، فولات ها و مواد معدنى چون روى، آهن و در كاهش روند ترميم نسوج دهانى موثرند. به همان نسبت كه كمبود مواد يادشده در شكل گيرى و سلامت دهان و دندان موثر است متقابلاً شكل و سلامت حفره دهان نيز در دريافت مواد فوق و استفاده از آنها نقش دارند يا به عبارتى مى توان گفت اين دو وضعيت به گونه اى به هم وابسته اند. بيمارى هاى دهان عمدتاً در پى پوسيدگى دندان ها ايجاد مى شود. فقدان يك يا چند دندان و يا بى دندانى كامل در بيماران بالاى ۶۵ سال رايج است كه اين خود تاثير بسزايى در تغذيه اين دسته از افراد دارد كه علاوه برآن باعث اخلال در رشد، تكامل، بقا و ساختار حفره دهانى مى شود. جزئيات اشاره شده در ذيل بخشى از اين مشكلات را مطرح مى سازد. بيمارى هاى پريودنتال به صورت يك بيمارى موضعى و سيستميك محسوب مى شود. كمبود موادى مانند ويتامين هاى A ،c، E، فولات ها و بتاكاروتن و املاح معدنى چون كلسيم، فسفر و روى در ايجاد بيمارى يادشده نقش موثرى دارند. سرطان هاى دهان كه اغلب در اثر استفاده بيش از حد در مصرف تنباكو و الكل رخ مى دهد با اينكه از سويى باعث افزايش نياز به كسب انرژى و مصرف مواد غذايى در بيمار مى شود از طرف ديگر مشكل توانايى در خوردن و تغذيه را براى وى به ارمغان مى آورد كه اين عمدتاً مى تواند ناشى از روش هاى درمانى مانند جراحى ها، راديوتراپى، شيمى درمانى و ساير موارد درمانى باشد. از بيمارى هاى حاد و مزمن ديگرى كه مى توانند در توانايى خوردن تاثير منفى داشته باشند مى توان به ديابت كنترل نشده اشاره كرد كه توام با سندرم سوزش زبان، برفك و خشكى دهان است همچنين مشكلات دهانى ناشى از نقص سيستم ايمنى از قبيل سندرم اكتسابى نقص ايمنى (ايدز) است.• نقش تغذيه در تكامل دندان تكامل دندان هاى شيرى در ماه دوم و سوم جنينى آغاز مى شود و معدنى شدن آنها در ماه چهارم جنينى تا دهه اول زندگى فرد ادامه دارد. مواد غذايى كه جنين از مادر دريافت مى نمايد نقش موثرى در تشكيل و تكامل ساختار دندان ها در مرحله قبل از رويش آنها دارد. تشكيل دندان ها با معدنى شدن ماتريكس پروتئينى آنها همراه است. در عاج، پروتئين به صورت الياف كلاژن هستند كه براى ساخت آنها وجود ويتامين C ضرورى است و يتامين D جزء اساسى جهت تشكيل بلور هاى هيدروكسى آپاتيت از كلسيم و فسفر است، فلورايد نيز با اضافه شدن روى بلور هاى هيدروكسى آپاتيتيك لايه مقاوم به پوسيدگى را روى دندان ها ايجاد مى كند. تغذيه و رژيم غذايى در تمام مراحل تكامل، رويش و بقاى دندان موثر است. پس از رويش تغذيه نقش موثر و مداومى در تكامل و تقويت و معدنى شدن مينا و بقيه اجزاى دندان دارد. نقش موضعى مواد غذايى مصرفى به ويژه از طريق كربوهيدرات هاى تخميرشدنى و تعداد دفعات مصرف غذا كه در پى آن توليد اكسيد هاى آلى توسط باكترى هاى دهان از اين مواد موجب پوسيدگى مى شود را نبايد فراموش كرد كه در طول زندگى فرد رژيم غذايى نقش موثرى را در دندان ها، استخوان ها، پايدارى نسوج دهان و مقاومت در مقابل عفونت و افزايش عمر دندان ها دارد. • پوسيدگى دندانى پوسيدگى دندان يكى از رايج ترين بيمارى هاى عفونى است و براساس گزارشات پنج برابر رايج تر از آسم است. در نتيجه تقريباً ۲۰درصد تا ۵۰درصد بچه هاى ايالات متحده ۸۰درصد دندان هايشان پوسيده است. بررسى پوسيدگى دندان ها نشان مى دهد كه بچه هايى كه والدين آنها حداقل تا ليسانس تحصيل كرده اند كمتر از بچه هايى كه والدين آنها كمتر از ليسانس هستند به پوسيدگى دندان ها مبتلا هستند. ايجاد پوسيدگى به عواملى چون تركيبات مينا و عاج، محل قرارگيرى دندان ها، نوع و ميزان بزاق، وجود شيارها و حفرات در تاج دندان بستگى دارد و تركيبات بزاق را هم بايد به آن اضافه كرد. بزاق هاى الكالوئيدى اثر پيشگيرانه دارند به همان ميزان كه بزاق اسيدى موجب افزايش خطر پوسيدگى مى شود روش زندگى نيز در اين پديده موثر است. اينكه نقش جداگانه اى براى عوامل تغذيه خانوادگى، الگوى تغذيه با عوامل ژنتيكى در عين مطرح بودن قائل باشيم كار دشوارى است. باكترى ها عامل اساسى در ايجاد پوسيدگى هستند. • عوامل تغذيه اى موثر بر ايجاد پوسيدگىتعداد دفعات مصرف كربوهيدرات هاى قابل تخمير، نوع تغذيه، تعداد دفعات غذا خوردن، تركيبات مواد غذايى و آشاميدنى، مدت زمان تماس دندان با مواد غذايى و آشاميدنى. كربوهيدرات هاى قابل تخمير ماده ايده آل براى باكترى ها هستند و فرآورده هاى اسيدى ناشى از آنها موجب كاهش Ph بزاق به پايين تر از ۵/۵ مى شوند كه زمينه مناسب را براى توليد پوسيدگى فراهم مى آورند. مواد قندى تخمير شونده در چهار گروه از شش گروه مواد غذايى موجود هستند. ۱- حبوبات۲- ميوه ها۳ - فرآورده هاى لبنى۴ - مواد قندى. با وجود اينكه بعضى سبزيجات نيز شامل مواد قندى تخمير شدنى هستند ولى گزارشى مبنى بر پوسيدگى زايى آنها ارائه نشده است. موادى چون نشاسته كه بالقوه داراى قابليت تخمير هستند موجب كاهشph بزاق به كمتر از ۵/۵ مى شود. بيسكويت، كراكر، چيپس، نان و انواع ميوه ها (تازه، خشك و كمپوت) و همچنين آب ميوه ها نيز پوسيدگى زا هستند.
نقش تغذيه در سلامت دهان و دندان(بخش سوم)- روزنامه شرق 31/3/85
دکتر رضا آمری نيا: پروسه پوسيدگى با توليد اسيد شروع مى شود و ناشى از متابوليسم باكترى ها در پلاك دندانى است. پلاك يك توده بى رنگ و چسبناك از ميكروارگانيسم ها و پلى ساكاريدها است كه در اطراف دندان تشكيل مى شود و به دندان ها و لثه ها مى چسبد و اين خود باكترى توليد كننده اسيد را مى پرورد و محصولات آلى ناشى از سوخت و ساز آنها را در تماس با سطح دندان نگه مى دارد. چندين دسته از نوشيدنى ها شامل نوشيدنى هاى سبك، نوشابه هاى انرژى زا، آب ميوه و نوشابه هاى حاوى مكمل هاى حاوى ويتامين C داراى ميزان بالايى از اسيد است. بنابراين مى تواند يك Ph اسيدى ايجاد كند. • انواع پوسيدگى اگر چه در كل شيوع پوسيدگى در ايالات متحده كاهش يافته ولى با اين حال بيش از ۱۷ درصد بچه هاى سنين ۲ تا ۴ سال پوسيدگى دندان دارند. مطابق بررسى هاى تغذيه اى و معاينات ادوارى بيش از ۵۰ درصد كودكان تا ۸ سالگى پوسيدگى داشتند. از پوسيدگى هاى ريشه روى سطح ريشه دندان هاى دائمى به دنبال عقب نشينى لثه رخ مى دهند كه اين مسئله در معاينات افراد مسن به چشم مى خورد. فاكتور اوليه در ايجاد پوسيدگى ريشه عقب نشينى لثه است كه اغلب ناشى از بيمارى لثه است كه در اين حالت ريشه هاى عريان بسيار مستعد به پوسيدگى هستند. فاكتور هاى ديگرى كه به افزايش شيوع اين پوسيدگى ارتباط دارد، سن، فقدان فلورايد موجود در آب، بهداشت ضعيف دهان و خوردن مكرر كربوهيدرات هاى قابل تخمير است. درمان پوسيدگى ريشه شامل ترميم دندان و مشاوره تغذيه است. پوسيدگى ريشه يك بيمارى عفونى دندان است كه در بالغين مسن تر بيشتر مشاهده مى شود زيرا اين جمعيت دندان هاى طبيعى خود را در مدت بيشترى نگه داشته اند. • فلورايد فلورايد ماده اوليه ضد پوسيدگى است كه به صورت سيستميك و موضعى به كار مى رود و به عنوان يك معيار مطمئن و موثر جوامع بشربراى كاهش شيوع و وقوع پوسيدگى هاى دندان است. در سال ۱۹۴۶تا ۱۹۷۹ افزودن فلورايد به آب به تنهايى ۴۰ درصد تا ۶۰ درصد موجب كاهش شيوع پوسيدگى در افرادى كه از اين آب استفاده كرده اند، شد. افزودن فلورايد به آب از سال ۱۹۷۹تا ۱۹۸۹ ۳۰،درصد شيوع پوسيدگى را كاسته است. به كارگيرى فلورايد روى پيشگيرى از پوسيدگى به صورت افزودن فلورايد به آب، خمير دندان ها و دهانشويه ها همچنين استفاده ازنوشيدنى هايى با آب داراى فلوريد انجام مى شود.سه مكانيسم اوليه عمل فلورايد روى دندان ها به اين قرار است. اولاً وقتى با مينا و عاج تماس مى يابد با كلسيم و فسفر موجود در آنها فلوروآپاتيت را تشكيل مى دهد و اين تركيبى است كه نسبت به هيدروكسى آپاتيت به اسيد مقاوم تراست. فلورايد همچنين ترميم و معدنى شدن مجدد سطح دندان هاى پوسيده را تسريع مى كند و كمك مى كند كه روندتخريب معكوس شود و موجب افزايش مقاومت سطح دندان در برابر پوسيدگى شود. در نهايت، فلورايد موجب كاهش اثر تخريبى باكترى ها در حفره دهان از طريق تداخل در تشكيل و عملكرد ميكرو ارگانيسم ها مى شود. فلورايد ممكن است به صورت موضعى و سيستميك به كار رود. وقتى در غذا و نوشيدنى مصرف مى شود فلورايد وارد جريان خون سيستميك مى شود و در استخوان ها و دندان ها تجمع مى كند. گردش خون سيستميك با فراهم كردن فلورايد در بزاق اثر موضعى هم دارند. مقدار كمى از فلورايد وارد بافت نرم مى شود و باقى مانده آن در بزاق ترشح مى شود. منبع اوليه فلورايد سيستميك آب فلوريده شده است. غذا و نوشيدنى ها مقدار كمترى فلورايد دارند. منابع فلورايد موضعى شامل خمير دندان، ژل ها، دهانشويه كه روزانه توسط مصرف كننده ها استفاده مى شود و فلورايد غليظ شده توسط متخصصان دندان بيشتر به صورت هاى ژل ها _ خميرهابه كار مى رود. • افزودن فلورايد به آب افزودن فلورايد به عنوان يك اقدام بهداشت عمومى توسط انجمن دندان پزشكان آمريكا و انجمن تغذيه آمريكا مورد تائيد قرار گرفته است. اين انجمن ها بهداشت دهان و دندان و نيز ارزش افزودن فلورايد به آب را در زمينه پيشگيرى از بيمارى هاى دندانى و حفاظت از دندان ها مورد تاكيد قرار مى دهند. اما به رغم اين حمايت، استفاده گسترده از فلورايد مورد مخالفت ضدفلورايدافزاها، واقع شده است كه آنها مدعى اند فلورايد افزايى آزادى انتخاب هر فرد را محدود كرده و خطر ابتلا به ايدز و سرطان را افزايش مى دهد. خطر هاى مربوط به بيمارى ناشى از فلورايد بى پايه و اساس است. • مراقبت هاى پيشگيرانه در برنامه هاى پيشگيرى از پوسيدگى دندان، رژيم غذايى متعادل، اصلاح منابع و مقادير كربوهيدرات هاى قابل تخمير و تلفيق اعمال بهداشت دهان و دندان با شيوه هاى زندگى افراد مورد توجه قرار مى گيرند. بعد از وعده هاى غذايى و غذاى سبك بايد مسواك زد، دهان را با آب شست يا آدامس(بدون قند) را به مدت ۲۰- ۱۵ دقيقه جويد. عادات مثبت شامل خوردن خوراك هاى سبك، جويدن آدامس بدون قند بعد از خوردن يا آشاميدن موادى كه موجب پوسيدگى مى شوند. با برنامه ريزى مناسب و بهداشت مناسب دهان و دندان و يك رژيم غذايى متعادل، خطر پوسيدگى زايى به شدت كاهش مى يابد. اعمالى كه بايد از آنها پرهيز كرد عبارتند از استفاده از نوشيدنى هاى گازدار طى دوره هاى ممتد، خوردن متناوب غذا هاى سبك و نگه داشتن مقادير زيادى از مواد قندى يا آب نبات هاى خوشبو كننده دهان طى دوره هاى ممتد. دارو هاى جويدنى يا مايع بدون نسخه پزشك و تركيبات ويتامينه هم ممكن است مواد قندى داشته باشند مانند ويتامين C كه قند موجود در اسيد آن موجب پوسيدگى دندان مى شود و خواندن دقيق برچسب به منظور جلوگيرى يا كاهش استفاده از چنين محصولاتى مهم است. كربوهيدرات هاى قابل تخمير مانند آب نبات، بيسكويت ها، كلوچه، چوب شور و چيپس بايستى همراه وعده هاى غذايى خاصى خورده شود. يك تكه پنير در يك وعده غذايى نمونه اى از تدبير هاى كاهش پوسيدگى دندان است. چيپس ها و بيسكويت هاى سبك، ميوه ها و آب ميوه ها احتمالاً نسبت به همتا هاى چربى دار خود از تراكم قندى بيش ترى برخوردارند. اعمال مربوط به بهداشت دهان و دندان از قبيل مسواك زدن و دهان شويى و جويدن آدامس بدون قند بعد از خوردن غذا مى تواند خطر پوسيدگى دندان را كاهش دهد. تركيب كردن ميوه ها و پنير در وعده هاى غذايى موجب كاهش پوسيدگى زايى غذا هاى مذكور مى شود.
هشدار ؛ عوارض مصرف داروهاي لاغري را جدي بگيريد-خبرگزاری ايرنا1/3/85
يك مشاور تغذيه و رژيم درماني بر جدي گرفتن عوارض مصرف داروهاي لاغري تاكيد كرد و گفت: تعريق،سردرد،افزايش فشار خون،سرگيجه،كمخوابي و خشكي شديد دهان از عوارض داروهاي لاغري است كه حتي ميتواند منجر به مرگ شود.
دكتر"رضا آمرينيا"روزدوشنبه درگفتگو با خبرنگار ايرنا افزود:براين اساس،استفاده از داروهاي لاغري نبايد بهعنوان نخستين گام بلكه آخرين راه در افرادي كه دچار چاقي مفرط (چاقيكشنده) هستند، با تجويز پزشك مصرف شود.
وي با اشاره به انواع داروهاي لاغري ، گفت: داروهاي لاغري شامل سه گروه داروهاي كاهنده اشتها، داروهاي دافع چربي و داروهاي حجم گيرنده در دستگاه گوارش است.
اين مشاور تغذيه و رژيم درماني افزود:داروهاي كاهنده اشتها از جمله "سيبوترامين" و "فنترامين" با تاثير بر مركز اشتها و در حقيقت تاثير بر روي هورمون "سروتونين" سبب كاهش اشتها ميشود.
ويگفت: مصرف اين دارو داراي عوارض زيادي همچون اضطراب، افزايش ضربان قلب، افزايش فشار خون و تنگي نفس بوده و به همين دليل مصرف آن در افراد بالاي ۵۰سال و مبتلايان به بيماري آسم و بيماريهاي قلبي- عروقي ممنوع است.
آمرينيا اظهارداشت:داروهاي دافع چربي از دستگاه گوارش ازجمله "اورلي استات" يا"زنيكال" با تاثير بر آنزيمهاي رودهاي مانع جذب ۳۰درصد چربيهاي خورده شده ميشود اما اين دارو تاثيري در دفع كربوهيدراتها ندارد.
اين مشاور تغذيه و رژيم درماني افزود: مصرف اين دارو عوارضي همچون اسهال چرب، كمبود ويتامينهاي محلول در چربي از جمله ويتامين e ،aو dرا به دنبال دارد.
وي ، گروه سوم داروهاي لاغري را نيز داروهاي حجمگيرنده دستگاه گوارش از جمله تركيبات "آگار" دانست كه با پر كردن حجم معده سبب بروز احساس سيري در فرد شده و عوارض خطرناكي را به دنبال دارد.
آمرينيا يادآورشد:داروهاي متفرقه كه در تركيباتشان از موادي همچون هورمونهاي تيروئيد يا تركيبات " آمفتاميني " و يا ساير تركيبات هورموني استفاده شده با افزايش سوخت و ساز بدن سبب لاغري فرد ميشود.
اين متخصص افزود: مصرف اين گروه از داروها با توجه به ايجاد اختلال در سيستم طبيعي هورموني بدن ، مورد تاييد مراجع علمي نيست و مصرف داروهاي مختلف گياهي نيز براي درمان چاقي و كاهش وزن ، با توجه به مكانيسم اثر ناشناخته آنها توصيه نميشود.