صورت های فلکی آسمان[مقاله]

[Renjer Babi]

شکارچی - Orion

اريون يکی از شناخته شده ترين صورت های فلکی هست. حتی کسانی که ستاره شناس نيستند به راحتی ميتوانند آن را پيدا کنند.طبق افسانه ihd یونانی اریون پسر Poseidon خدای دريا و Euryale دختر شاه Crete بود.خدای دريا به او قدرت داد تا بتواند بر روی آب راه برود. در اديسه ی هومر او را يک شکارچی بزرگ که با يک چماق برنزی مسلح است توصيف کرده است. در آسمان دو صورت فلکی سگ بزرگ و سگ کوجک(Canis Major and Canis Minor) او را تعقيب ميکنند.در جزيره Chios اريون سعی در عشقبازی با Merope دختر شاه Oenopion را داشت ولی موفق نشد. يک شب وقتی که Merope شراب نوشيده بود سعی کرد که او را بدزدد. برای تنبيه او شاه دستور داد که چشمهای او را در بياورند و او را از جزيره بيرون کرد. او به سمت شمال به طرف جزيره ی Lemnos به راه افتاد و در آن جزيره Hephaestus يکی از دستيارهای خود را( Cedalion) به او داد تا نقش چشم او را بازی کند. او به طرف شرق جايی که خورشيد طلوع ميکند حرکت کرد به اميد اينکه طبق گفته یکی از خدایان چشمهای او شفا پيدا کند. و البته با طلوع خورشيد چشمهای او به طرز معجزه آسايی خوب شد.اریون با ستاره های Pleiades (خوشه پروین) که در صورت فلکی گاو نر قرار دارند مرتبط است.Pleiades هفت خواهر بودند که دخترAtlas وPleione بودند. طبق یک داستان اریون عاشق Pleiades شد و آنها را تعقیب کرد زیوس آنها را دزدید و در اسمان قرار داد.. جایی که هر شب اریون به دنبال آنها هست.

داستان مرگ اریون بسيار متضاد هست.Aratus, Eratosthenes و Hyginus عقیده داشتند که عقرب در این داستان نقشی داشته است.روزی اریون لاف زد که بزرگتین شکارچی هست و این خبر به گوش خدای شکارArtemis و Leto مادر الهه شکار رسید. او میگفت که میتواند هر غولی را بر روی زمین بکشد. از این حرف زمین شروع به لرزیدن کرد و شکافی از زمین بیرون آمد که از این شکاف این عقرب(صورت فلکی Scorpius و یا کژدم) بیرون آمد و اریون را نیش زد . ولی طبق گفته Aratus اریون سعی داشت الهه ماه و شکار را بدزدد و این الهی باعث لرزش زمین و بیرون آمدن عقرب شد.طبق گفته ی Ovid اریون هنگام نجات Leto از دست این عقرب کشته شد.در این داستانها اریون و عقرب در دو حهت مخالف در آسمان قرار دارند و زمانی که عقرب در شرق طلوع میکند اریون به غرب فرار میکند. اریون بیچاره هنوز از گزیده شدن توسط عقرب میترسد.

دب اکبر - خرس بزرگ - Ursa Major

بدون شک يکی از مشهورترين ستاره های درون اسمان هفت ستاره دب اکبر هستند که آنها دم و قسمت پايين تنه خرس را تشکيل ميدهند و بقيه اين شکل اين خرس توسط ستاره های کم نور تر کامل ميشود. دب اکبر سومین صورت فلکی بزرگ آسمان است.در اسطوره های یونان خرس بزرگ به دارای دو شخصیت است.. یکی به عنوان معشوقه ی Zeus و Adrasteia که Callisto نام داشت و دیگر به عنوان درختی که از زیوس موقعی که کودک بود نگهداری کرد. داستانهای بسیاری در مورد چگونگی تبدیل شدن Callisto به خرس بزرگ هست که ما به یکی از آنها میپردازیم. معمولا Callisto را دختر شاه آرکاد (قسمتی در یونان) که Lycaon نام داشت میدانند. ولی در یک داستان دیگر او را دختر پسر این شاه(Ceteus) میدانند.در این نسخه او ((Ceteus) صورت فلکی هرکول است که زانو زده و دست خود را به سمت خدا دراز کرده و به او برای تبدیل شدن دخترش به خرس التماس میکند.Callisto عضو و پیرو الهه ماه و شکار (Artemis) شد . او مانند Artemis لباس میپوشید و موهای خود را میبست. و خیلی زود به عنوان شکارچی محبوب و همراه Artemis شناخته شد. او قسم پاکدامنی و نجابت را برای Artemis خورد. یک روز وقتی Callisto در بیشه زیر سایه یک درخت دراز کشیده بود زیوس تغییر شکل داد و به او نزدیک شد(داستان کامل Ovid in Book II of his Metamorphoses) . زیوس خود را به شکل Artemis در اورد و Callisto را بغل کرد. قبل از اینکه دختر از وحشت کاری انجام دهد خود را به شکل واقعی بر گشت و به او تجاوز کرد.

یک روز گرم وقتی که گروه شکار به نزدیکی رودی رسیدند تصمیم به شکار گرفتند و Artemis لباسهایش را در آورد و بقیه را به رودخانه راهنمایی کرد. و Callisto در کمال بی میلی لباسهایش را در آورد و شکم بر امده او که نشانه ی حاملگی بود نمایان شد.Artemis او را رسوا کرد و از گروه خود اخراج کرد.بدترین زمان موقعی بود که او پسری به نام Arcas به دنیا آورد . هرا همسر زیوس که شوهر خود را میشناخت و این مسیله را فهمیده بود تصمیم گرفت که انتقام بگیرد. Hera موهای Callisto را گرفت و روی زمین کشید. بعد از آن روی دستها و پاهای Callisto موهای سیاه شروع به جوانه زدن کرد و دستها و پاهای او به شکل پنجه در آمدند و در آخر به شکل یک خرس در آمد.برای ۱۵ سال او در جنگل زندگی کرد و او به شکل خرس بود ولی مغز انسان داشت.روزی گروهی را مشغول شکار دید و پسر خود Arcas را بین آنها تشخیص داد. او سعی کرد به پسرش نزدیک شود ولی Arcas ترسید. او سعی کرد که خرس را متواری کند ولی در همان هنگام زیوس یک گرد باد فرستاد که هر دوی آنها را به آسمان برد و Callisto را به دب اکبر تبدیل کرد وArcas را به صورت فلکی Boötes تبدیل کرد.(در بعضی از داستانها او به خرس کوچک تبدیل شد)
[CENTER]Cancerسرطان -[/center]
طبق افسانه های يونان قديم صورت فلکی خرچنگ توسط هرا Hera در آسمان قرار گرفت. هرا قسم خورده بود که هراکلس ( هرکول در اسطوره های روم) را بکشد ولی هر بار بخاطر قدرت هرکول شکست ميخورد.(هرکول فرزند زيوس با Alcmene بود )

هرکول يک گناه بزرگ انجام داده بود و برای بخشايش بايد از ۱۲ مرحله سخت را پشت سر ميگذاشت که يکی از آنها جنگيدن با مار ۹ سر به نام هيدرا بود. در هنگام جنگ بين هيدرا و هرکول الهه هرا خرچنگ را ميفرستد تا که به هرکول صدمه بزند ولی هرکول با يک ضربه پا پوست خرچنگ را ميشکند و اورا از بين ميبرد. به خاطر اين خدمت هرا نقش اورا در آسمان قرار ميدهد.

Hydrَa

مردم يونان عقيده داشتند که روی بدن زيوس عکس اين مار ۹ سر قرار دارد.

مردم شهر Lerna توسط اين مار نه سر فنا ناپذير قتل عام شدند. سرهای اين مار اگر قطع ميشد به جايه آن سر جديدی در ميامد. و اگر کسی به او نزدکی ميشد از نفس زهرآگين او ميمرد. او در زير يک درخت در نزديکی يک مرداب زندگی ميکرد.اين صورت فلکی يکی از دوازده کاری بود که هرکول بايد برای مورد عفو واقع شدن انجام ميداد. او با کمک برادر زاده خود Iolaus اين کار را انجام داد به طوری که زمانی که هرکول يکی از سرها را قطع ميکرد Iolaus جای سر را داغ ميکرد و اجازه نميداد سر جديدی درست شود. زمانی که هرکول اين جانور را کشت و خبر پيروزی خود را به شاه Eurytheus داد شاه به او گفت که اين يک پيروزی واقعی نيست چون از برادر زاده خود کمک گرفته است

برج دلو - Aquarius

حمل کننده آب

حدمتکار المپيوس

او پر کننده جام خدايان بالای کوه المپيوس بود. اسم اصلی او Ganymede است و معمولا در حا ل ريخت آب از کوزه حود به دهان ماهی جنوبی است نشان داده ميشود.

دزديده شدن در کودکی

او سر شاه کروس بود بعد از اينکه شهر تروی نام پرفت. داستان او در مورد فزنديست که از والدينش ربوده ميشود.

او در يک روز که از گله گوسفند پدرش نگهداری ميکرد ربوده شد. در يک داستان اين Eos خدای سپيده دم بود که او را دزديد. او اشتياق زيادی نسبت به مردان جوان داشت . بعد زيوس اين پسر را از او دزديد.

دزديده شدن توسط عقاب

در بيشتر داستانها اين زيوس بود ه دستور داد تا اين کودک چوپان را بدزدند. و بعضيها ميگويند که اين خود زيوس بود که به شکل عقاب تغيير شکل داد و کودک را دزديده بود. او به بالا کوه المپيوس رفت تا جام خدايان را از شهد در جشنها پر کند.

در مصر

يکی از داستانها اين است که صورت فلکی دلو در مصر شکل گرفت و او خدای رود نيل است.. با اين شکل که اودر حال پر کردن جام است نشان دهنده خوده رود نيل است.

[roje_aria79]

صور فلکی
از زمانهای کهن، مردم در آسمان شب در میان گروههای ستارگان، اشکالی خیالی دیده اند. با استفاده از خطوط، آنها ستارگان این گروهها را به یکدیگر متصل کرده و اشکالی به نام صورت فلکی را تشکیل داده اند. امروز طبق سیستمی بین المللی آسمان پیرامون زمین به 88 منطقه تقسیم می شود و هر منطقه در بر گیرنده یک صورت فلکی است. طرح هر صورت فلکی نمایانگر شی یا جانداری است و تعدادی از آنها به یاد شخصیتهای اسطوره ای نامگذاری شده اند. از زمین، ستارگان هر صورت فلکی مجاور یکدیگر به نظر می آیند، اما در حقیقت آنها فاصله بسیاری از همدیگر دارند. همگی آنها در فواصل مختلفی از زمین قرار دارند. اگر می توانستیم از جای دیگری از فضا به صورت فلکی جبار نگاه کنیم، طرح ستاره ای آن از آنچه که از زمین می بینیم، متفاوت می باشد.
کره آسمان
از زمین، صورتهای فلکی چنین به نظر می رسند که به داخل کره ای تو خالی معروف به کره آسمان چسبیده اند. ظاهراً این کره هر 24 ساعت یکبار در مسیری شرقی _ غربی بدور زمین می گردد. شبکه ای از خطوط معروف به بعد و میل به اختر شناسان کمک می کند تا محل ستارگان کره آسمان را بیابند و نقشه های ستارگان، تصویر کرهای فرضی بر روی صفحه ای تخت هستند.
ستاره قطبی و دبها
آنهایی که در نیمکره شنالی زندگی می کنند، می توانند به قطب شمال کره آسمان بنگرند. ستاره قطبی به این قطب بسیار تزدیک است. بر خلاف سایر ستارگان، به نظر نمی آید که با گردش زمین به دور محورش، ستاره قطبی در آسمان حرکت کند. صور فلکی پیرامون ستاره قطبی عبارتند از دب اکبر (خرس بزرگ) و دب اصغر (خرس کوچک). ستاره قطبی همواره این چنین در مجاورت قطب شمال سماوی قرار نداشته و همیشه نیز چنین باقی نخواهد ماند. چون زمین اندکی در محورش تکان می خورد، قطب شمال همیشه به نقطه ای ثابت در کره آسمان اشاره نمی کند. در عوض در طی 25800 سال ، بخش شمالی محور زمین دایره کوچکی را در نیمه شمالی کره آسمان بجای می گذارد. ستارگانی که به این دایره نزدیکترند، به نوبت قطب شمال کره آسمان را نشان می دهند.
قدر ظاهری
هنگامی که به ستارگان درخشان در اسمان شب می نگریم، برخی از بقیه درخشانترند. ستاره شناسان برای بیان میزان درخشندگی ستارگان، از یک مقیاس درخشندگی به نام قدر ظاهریاستفاده می کنند. برای اولین بار هیپارخوس، منجم یونانی قرن دوم پیش از میلاد، ستارگان را این چنین طبقه بندی کرد. سپس دامنه مقیاسش برای در بر گرفتن اجرام سماوی درخشانتر و کم نورتر، افزایش یافت.
صلیب جنوبی
ساکنان نیمکره جنوبی کره آسمان بنگرند. هیچ ستاره درخشانی مجاور این قطب نیست، اما صورت فلکی صلیب جنونی نشانه ای برای یافتن آن است. اگر چه صلیب جنونی از تمام صور فلکی کوچکتر است، اما در زمینه روشن کهکشان راه شیری جنوبی، یافتن آن آسان است. با گذشت زمان، نقطه ای از کره آسمان که محور چرخش زمین رو به آن است، تغییر مکان می دهد. در طی سالها این تغییر تنها به اندازه عرض ظاهری ماه است، ولی در خلال قرنها، این جابجایی شدید است. مثلاً اگر شهرهای نیمکره شمالی نظیرونکوور یا لندن در 3 هزار سال قبل از میلاد وجود داشتند، ساکنانشان می توانستند صورت فلکی صلیب جنوبی را ببیند.
منطقه البروج
چنین به نظر می رسد که همزمان با گردش زمین به دور خورشید، خورشید در مقابل زمینه متغیری از ستارگان حرکت می کند. مسیر سالیانه خورشید به دایره البروج و پهنه ای از آسمان که با زاویه تقریبی 9 درجه از طرفین آن گسترده می شود، به منطقه البروج معروف است. تمدنهای باستانی برای اندازه گیری زمان، منطقه البروج را به 12 صورت فلکی تقسیم کردند ولی اکنون صورت فلکی دیگری به نام حوا به این باریکه آسمان افزوده شده است.
صور فلکی مهم
برخی از 88 صور فلکی از سایری معروفتند، و طرحهایی دارند که فوراً تشخیص داده می شوند. این طرحها همچون نشانه به ستاره شناسان در یافتن آنها در آسمان شبانه کمک می کنند. بهترین نمونه، جبار (شکارچی)، از درخشنانترین صور فلکی اسمان، است. صورت فلکی معروف دیگر دب اکبر (خرس بزرگ) است . دب اکبر شامل هفت ستاره درخشان است که برای مدتهای طولانی علاوه بر ستاره شناسی، در دریانوردی نیز راهنمای مفیدی بوده اند.
آندرومدا----------------- المراة المسلسله- شمال
آريس------------------- حمل- شمال
لينکس------------------ سياهگوش- شمال
اوريگا------------------ ارابه ران- شمال
ليرا--------------------- شلياق(چنگ رومي)- شمال
بوتيس------------------ عوا(گاوران)- شمال
کاملوپارداليس----------- زرافه- شمال
سرطان----------------- خرچنگ- شمال
کانيزوناتيکي------------ سگهاي شکاري- شمال کانيس ماينر------------ کلب اصغر- شمال
کاسيوپيا--------------- ذات الکرسي- شمال
پگاسوس-------------- فرس اعظم(اسب بالدار)-شمال
پرسيوس-------------- برساوش- شمال
سفيوس---------------- قيفاووس- شمال
پيسيز ------------------حوت- شمال
کمابرنيسيس------------ گيسوان برنيکه- شمال
ساجيتاريوس-----------قوس(رامي)- عقرب-شمال
سيگنوس-------------- دجاجه(قو)- شمال
تاروس------------ ثور- شمال
دراکو---------------- اژدها- شمال
ايکوليوس------------ قطعه الفرس- شمال
اورسا ميجر--------- دب اکبر- شمال
جميني-------------- جوزا(دوپيکر)- شمال
اورسا ماينر--------- دب اصغر- شمال
هرکوليس------------ هرکول- شمال
ولپکيولا------------- ثعلب(روباه)-شمال
کرونا بورياليس-------- اکيل شمالي- شمال
ساجيتا ---------------- سهم(تير)- شمال
لئو---------------------- اسد- شمال
لاسرتا------------------- چلپاسه(سوسمار)- شمال
دولفینوس------------دلفین-شمال
ماينر---------------- اسد اصغر- شمال
----------------------------------------------------------------
آکوئيلا------------------ عقاب- هردو
مونوسرس--------------- تکشاخ- هردو
آفيکوس---------------- حوا(مار افساي)- هردو
اريون----------------- شکارچي(جبار)- هردو
سيتوس---------------- قيطس- هردو
سرپنس --------------- حيه(مار)- هردو
ويرگو--------------- سنبله- هردو
هايدرا--------------- شجاع(مار باريک)- هردو
سکستانز------------- السدس- هردو
------------------------------------------------------------------
گراس-------------- درنا- جنوب
ولا ----------------- بادبان- جنوب
هايدروس------------- هيه الماء(مار آبي)- جنوب
ولانز---------------- ماهي پرنده- جنوب
هارولوجيوم--------- ساعت- جنوب
تريانگولوم آسترال---- مثلث جنوبي- جنوب
اريدانوس------------ نهر- جنوب
توکانا--------------- طوقان- جنوب
فروناکس------------ کوره- جنوب
تلسکوپيوم------------ تلسکوپ- جنوب
کريتر----------------- باطيه- جنوب
اسکالپتر--------------- حجار(سنگتراش)-جنوب
کراکس---------------- صليب جنوبي- جنوب
اسکاتوم--------------- سپر- جنوب
آنتليا--------------------- تلمبه- جنوب
لئوآپوس------------------- مرغ بهشتي- جنوب
درادو---------------- ماهي طلايي(ابوسيف)- جنوب
پيکسيس---------------- قطب نما- جنوب
کرونا آستراليس-------- اکيل جنوبي- جنوب
سيرسينوس------------- دوپرگار- جنوب
پيسيزآسترينوس--------- حوت جنوبي- جنوب
کلومبا -----------------حمامه(کبوتر)- جنوب
پايپس------------------ کشتي دم- جنوب
کروس---------------- کلاغ- جنوب
پيکتور----------------- سه پايه نقاش- جنوب
شاملئون---------------- حربا(آفتاب پرست)- جنوب
ليبرا-------------------- ميزان- جنوب
آرا--------------------- آتشدان- جنوب
لوپوس----------------- گرگ- جنوب
آکواريوس-------------- دلو- جنوب
لپوس------------------- خرگوش(ارنب)- جنوب
منزا--------------------- کوهميز- جنوب
سيلوم-------------------- قلم- جنوب
ميکروسکوپيوم----------- ميکروسکوپ- جنوب
موسکا------------------ ذبابه(مگس)- جنوب
نرما-------------------- گونيا- جنوب
کانيس ميجر------------ کلب اکبر- جنوب
اکتناز------------------ ثمن- جنوب
کاپريکوموس----------- جدي- جنوب
کارينا----------------- حمال- جنوب
پاو------------------- طاووس- جنوب
سنتاروس------------- قنطروس- جنوب
رتيکولوم-------------- شبکه- جنوب
فونيکس--------------- عنقا(سيمرغ)- جنوب
__________________

[soleares]

به گروهی از ستاره‌ها که در تجسم انسان شکل و پیکربندی مشخصی را تشکیل داده باشند صورت فلکی یا پیکر آسمانی می‌گویند.

صورت فلکی مجوعه‌ای از ستاره‌ها است که از دیدگاه زمینی به شکل خاصی تشبیه و نام گذاری شده است. در واقعیت سه بعدی، ستارگان یک پیکر آسمانی لزوماً به هم نزدیک نیستند و ربطی به هم ندارند. قرار دادن آن‌ها در یک مجموعه صرفاً به خاطر نزدیکی ظاهری از دیدگاه زمینی است. دسته‌بندی ظاهری ستارگان به صورت پیکرهای آسمانی از نظر نشانی‌دهی و تهیه نقشه‌های آسان‌فهمِ آسمان مفید است.


۸۸ صورت فلکی امروزی
آبمار • آتشدان • ارابه‌ران • اژدها • اسب بزرگ • اسب کوچک • اسکنه • آفتاب‌پرست • بادبان • بزغاله • برساووش • بره • پیاله • پیکان • تاج جنوبی • تاج شمالی • تازی‌ها • ترازو • تک‌شاخ • تلسکوپ • تلمبه • تور • توکان • جوی • چلپاسه • چلیپا • خرچنگ • خرس بزرگ • خرس کوچک • خرگوش • درنا • دلفین • دلو • دوپرگار • دوپیکر • دوشیزه • ذات‌الکرسی • روباهک • زانوزده • زرافه • زن برزنجیر • ساعت • سپر • سکستان • سگ بزرگ • سگ کوچک • سنگتراش • سه‌پایه • سه‌سو • سیاه‌گوش • سیمرغ • شاه‌تخته • شکارچی • شلیاق • شیر • شیر کوچک • طاووس • عقاب • قطب‌نما • قنطورس • قیفاووس • کبوتر • کژدم • کشتیدم • کلاغ • کمان • کوره • کوهمیز • گاو • گاوران • گرگ • گونیا • گیسو • مار • مار باریک • مارافسای • ماکیان • ماهی • ماهی پرنده • ماهی جنوب • ماهی زرین • مثلث جنوبی • مرغ بهشتی • مگس جنوبی • میکروسکوپ • نهنگ • هشتک • هندی

[soleares]

ارابه‌ران

ارابه ران یا ممسک الاعنه یکی از صورتهای فلکی یا پیکرهای آسمانی است.

در بالای سر پیکر آسمانی گاو، چند ضلعی بزرگی به نام ارابه ران (Auriga) قرار دارد. درخشان‌ترین ستارهٔ این پیکر آسمانی، نگهبانک (عیوق، Capella) است که پنجمین ستارهٔ درخشان آسمان می‌باشد. عیوق در ادبیات فارسی استعاره از بلندای آسمان و کمال است. ستاره‌ای که از نظر رنگ شبیه به خورشید، ولی در حقیقت بسیار بزرگ‌تر از آن است و بر بازوی راست ارابه ران قرار دارد. بعد از این ستاره، از نظر درخشش، ستارهٔ منکب العنان، در شانهٔ ارابه ران است. جنوبی‌ترین ستارهٔ این چند ضلعی، متعلق به صورت فلکی گاو است.

در مرکز این پیکر، چندین خوشهٔ باز و کم نور (m38,m36) قرار دارند که با چشم غیر مسلح قابل رویت اند. ارابه ران، همیشه افساری در دست و یک بز و دو بزغاله به همراه دارد. در یکی از داستان‌ها، ارابه ران همان هفستوس، پسر لنگ زئوس و هرا است. هفستوس، خدای آتش و حامی هنرمندانی بود که با فلز و آهن کار می‌کردند. او، به دلیل اینکه پیمودن مسافتهای طولانی با پای لنگ برایش دشوار بود، ارابه را اختراع کرد!

[soleares]

اسب بزرگ (صورت فلکی)


اسب بزرگ یا اسب بالدار (یا به عربی: فَرَس اعظم و فرس ثانی) نام یکی از صورت‌های فلکی است.

این صورت فلکی را معمولاً از روی چهارگوش بزرگ آن می‌شناسند البته تنها سه ستاره در سه گوش از این چهارگوش به اسب بزرگ تعلق دارند و ستاره گوشه شمال شرقی یعنی سُرَّةالفَرَس متعلق به صورت فلکی زن برزنجیر است.


ستاره‌ها
ستاره‌های دارای نام سنتی در این صورت فلکی عبارتند از:

مرکب‌الفرس (زین اسب): (آلفا-اسب بزرگ) α Peg
ساعدالفرس (بازوی اسب): (بتا-اسب بزرگ) β Peg
جنب (پهلوی اسب): (گاما-اسب بزرگ) γ Peg
سرةالفرس (ناف اسب): (دلتا-اسب بزرگ) δ Peg که امروزه به صورت زن برزنجیر منتقل شده و آلفا-زن برزنجیر نام گرفته.
انف (بینی): (اپسیلون-اسب بزرگ) (ε Peg
سعدالهمام (مرد خوش‌اندیش): (زتا-اسب بزرگ) ζ Peg
سعدالمطر (شگون باران): (اتا-اسب بزرگ) η Peg
سعدالبهایم (شگون دام‌ها): (تتا-اسب بزرگ) θ Peg
سعدالبری (شگون بیگناه): (مو-اسب بزرگ) μ Peg
سلم (تاو-اسب بزرگ) τ Peg


منابع
دگانی، مایر، ‌نجوم به زبان ساده، ‌جلد ۱ و ۲، ترجمه محمدرضا خواجه‌پور، تهران: گیتاشناسی، چاپ ششم، ۱۳۷۴خ، صص۴۲-۴۱.

[soleares]

پیکان (صورت فلکی)

پیکان یا تیر که در لاتین (Sagitta) و در انگلیسی (Arrow) نامیده می‌شود جزء صورت‌های فلکی کوچک می‌باشد.(فقط چلیپا و اسب کوچک از این صورت کوچک تر هستند.)
بطلیموس پیکان را در میان ۴۸ صورت فلکی خود قرار داد.

پیکان توسط صورت‌های فلکی زیر احاطه شده‌است:

روباهک
قهرمان اسطوره‌ای هرکول
عقاب (Aquila)
دلفین


اسطوره‌شناسی
گرچه پیکان جزء صورت‌های فلکی بزرگ نیست و ستاره درخشانی ندارد، در میان فرهنگ‌های پارسی، یهودی، یونانی و رومی بسیار پرورش یافت به طوری که امروزه چندین روایت مختلف دارد که به دقت مفهوم پیکان را توضیح داده‌است.


نام لاتین Sagitta
مخفف Sge
منبع نام افسانه‌های ایرانی و یونانی
نماد پیکان (تیر)
بعد ۱۹.۸۳۳ ساعت
میل {{{میل}}}°
وسعت ۸۰ درجه مربع

رتبه:۸۶

شمار ستارگان
(قدر ظاهری < 3) ۰
درخشان‌ترین ستاره گاما پیکان (Gamma Sge)
(قدرظاهری {{{قدر‌ستاره}}})
شهاب بارانها -

صورتهای
همسایه روباهک
پهلوان
دلفین
عقاب

مشهود بین عرض‌های +۹۰ و -۷۰
بهترین زمان مشاهده در حدود ساعت ۲۱:۰۰ و ماه شهریور

[soleares]

چلیپا

چلیپا (crux)، که بیشتر به آن صلیب جنوبی (Southern Cross) می‌گویند ، یکی از صورت‌های فلکی کوچک در میان ۸۸ صورت فلکی امروزی است و با اینحال یکی از جالب توجه ترین صورت‌های فلکی است.
این صورت فلکی از سه سمت توسط صورت فلکی قنطورس احاطه شده‌است. چلیپا زمانی ، طبق افسانه‌های یونان باستان جزئی از قنطورس شمرده می‌شد اما از قرن پانزدهم از آن جدا شد، بعد از سفر آمریگو وسپوچی به آمریکای جنوبی در سال ۱۵۰۱. وسپوچی نقشه دو ستاره را کشید ، آلفا سانتور و بتا سانتور که تماما جزئی از چلیپا شدند که البته این مشخصات در یونان قدیم به همین منوال بود.


جغرافیا در آسمان فلکی
در آسمان فلکی چلیپا در شمال صورت فلکی قنطورس قرار دارد. قنطورس به علت بزرگی شرق و جنوب شرقی و جنوب غربی چلیپا را نیز اشغال می‌کند. چلیپا در نیم کره جنوبی آسمان (آسمان جنوبی) قرار دارد.
صورت فلکی مگس در شما چلیپا و در غرب آن صور بادبان و شاه‌تخته قرار دارد.


نام لاتین Crux
مخفف Cru
منبع نام Crux
نماد صلیب
بعد ۱۲ ساعت
میل {{{میل}}}°
وسعت ۶۸ درجه مربع

رتبه:هشتاد و هشتم

شمار ستارگان
(قدر ظاهری < 3) ۴
درخشان‌ترین ستاره آلفا چلیپا (A Crux)
(قدرظاهری ۸۷/۰)
شهاب بارانها -

صورتهای
همسایه قنطورس
مگس جنوبی

مشهود بین عرض‌های +۲۰ و -۹۰
بهترین زمان مشاهده در حدود ساعت ۲۱:۰۰ و ماه اردیبهشت

[soleares]

خرس بزرگ




صورت فلکی دب اکبر (UMa) خرس بزرگ:


زمان رسیدن به نصف النهار: ۳۱ فروردین ؛ مساحت : ۱۲۸۰ درجه مربع دب اکبر همانند صورت فلکی جبار، شاید شناخته شده‌ترین و پرداستان‌ترین صورت فلکی محسوب گردد. این مجموعه نمایانگر یک خرس برای یونانیان باستان و همچنین بومیهای امریکا بوده‌است. هفت ستاره روشنی که بخش اصلی خرس بزرگ را می‌سازد به نام گاوآهن یا گاری (ارابه) معروف است. [در اصطلاح فارسی به آن گاهی یغلاوی و یا آبگردان نیز می‌گویند].

دب اکبر - خرس بزرگ - Ursa Major

بدون شک یکی از مشهورترین ستاره‌های درون اسمان هفت ستاره دب اکبر هستند که آنها دم و قسمت پایین تنه خرس را تشکیل می‌دهند و بقیه این شکل این خرس توسط ستاره‌های کم نور تر کامل می‌شود. دب اکبر سومین صورت فلکی بزرگ آسمان است.در اسطوره‌های یونان خرس بزرگ به دارای دو شخصیت است.. یکی به عنوان معشوقهٔ Zeus و Adrasteia که Callisto نام داشت و دیگر به عنوان درختی که از زیوس موقعی که کودک بود نگهداری کرد. داستان‌های بسیاری در مورد چگونگی تبدیل شدن Callisto به خرس بزرگ هست که ما به یکی از آنها میپردازیم. معمولاً Callisto را دختر شاه آرکاد (قسمتی در یونان) که Lycaon نام داشت میدانند. ولی در یک داستان دیگر او را دختر پسر این شاه(Ceteus) میدانند.در این نسخه او ((Ceteus) صورت فلکی هرکول است که زانو زده و دست خود را به سمت خدا دراز کرده و به او برای تبدیل شدن دخترش به خرس التماس می‌کند.Callisto عضو و پیرو الهه ماه و شکار (Artemis) شد. او مانند Artemis لباس میپوشید و موهای خود را میبست. و خیلی زود به عنوان شکارچی محبوب و همراه Artemis شناخته شد. او قسم پاکدامنی و نجابت را برای Artemis خورد. یک روز وقتی Callisto در بیشه زیر سایه یک درخت دراز کشیده بود زیوس تغییر شکل داد و به او نزدیک شد(داستان کامل Ovid in Book II of his Metamorphoses). زیوس خود را به شکل Artemis در اورد و Callisto را بغل کرد. قبل از اینکه دختر از وحشت کاری انجام دهد خود را به شکل واقعی بر گشت و به او تجاوز کرد.

یک روز گرم وقتی که گروه شکار به نزدیکی رودی رسیدند تصمیم به شکار گرفتند و Artemis لباسهایش را در آورد و بقیه را به رودخانه راهنمایی کرد. و Callisto در کمال بی میلی لباسهایش را در آورد و شکم بر امده او که نشانهٔ حاملگی بود نمایان شد.Artemis او را رسوا کرد و از گروه خود اخراج کرد.بدترین زمان موقعی بود که او پسری به نام Arcas به دنیا آورد. هرا همسر زیوس که شوهر خود را میشناخت و این مسیله را فهمیده بود تصمیم گرفت که انتقام بگیرد. Hera موهای Callisto را گرفت و روی زمین کشید. بعد از آن روی دستها و پاهای Callisto موهای سیاه شروع به جوانه زدن کرد و دستها و پاهای او به شکل پنجه در آمدند و در آخر به شکل یک خرس در آمد.برای ۱۵ سال او در جنگل زندگی کرد و او به شکل خرس بود ولی مغز انسان داشت.روزی گروهی را مشغول شکار دید و پسر خود Arcas را بین آنها تشخیص داد. او سعی کرد به پسرش نزدیک شود ولی Arcas ترسید. او سعی کرد که خرس را متواری کند ولی در همان هنگام زیوس یک گرد باد فرستاد که هر دوی آنها را به آسمان برد و Callisto را به دب اکبر تبدیل کرد وArcas را به صورت فلکی Boötes تبدیل کرد.(در بعضی از داستان‌ها او به خرس کوچک تبدیل شد)


نام لاتین Ursa major
مخفف UMa
منبع نام افسانه‌های پارسی
نماد خرس بزرگ
بعد ۱۰٫۶۷ ساعت
میل ۵۵٫۳۸°
وسعت ۱۲۸۰ درجه مربع

رتبه:سوم

شمار ستارگان
(قدر ظاهری < 3) ۶
درخشان‌ترین ستاره اپسیلون خرس بزرگ (E UMa)
(قدرظاهری {{{قدر‌ستاره}}})
شهاب بارانها Alpha Ursa Majorids
Leonids-Ursids

صورتهای
همسایه اژدها
شیر
شیر کوچک
زرافه
سیاه‌گوش
سگ‌های تازی
گیسو
گاوچران

مشهود بین عرض‌های +۹۰ و -۳۰
بهترین زمان مشاهده در حدود ساعت ۲۱:۰۰ و ماه فروردین

[soleares]

خرس کوچک




خرس کوچک یا دُب ‌اصغر (در لاتین: Ursa minor) صورت فلکی کوچکی در آسمان شمالی ( نیم کره شمالی) می باشد.
دب‌اصغر یکی از 88 صورت فلکی امروزی است. این جالب توجه است که یکی از مشهورترین ستارگان آسمان یعنی ستاره قطبی در این صورت فلکی قرار دارد.

دب‌اصغر در جنوب صورت های فلکی پادشاه و اژدها قرار دارد. در جنوب آن نیز صورت های فلکی اژدها و خرس بزرگ قرار دارد.

[soleares]

ذات‌الکرسی


پیکر آسمانی ذات الکرسی بهترین نقطهٔ شروع برای یافتن ستارگان در پاییز است. پنج ستارهٔ اصلی در آن، مانند W کنار هم قرار گرفته‌اند و با اینکه هیچکدام روشنتر از قدر اول نیستند به راحتی می‌توان شکلW یا M را مشاهده کرد. درخشانترین ستارهٔ ذات الکرسی ستارهٔ صدر (Schedar) در راس غربی W واقع است. اگراز ستارهٔ میانی W یعنی گاما-تخت‌نشین، خطی فرضی را به صدر وصل کنیم و آن را 10 برابر فاصلهٔ دو ستاره امتداد دهیم به صورت فلکی بزرگ فرس اعظم یا اسب بالدار می‌‌رسیم. ستارگان اصلی آن مربع بزرگی را می‌‌سازند که مربع فرس اعظم نامیده می‌شود و قدر ستارگان آن کمتر از قدر اول است. در یک شب تاریک برای امتحان تیزبین بودنتان می‌توانید ستارگان درون آن را بشمارید که به بیش از 12 تا هم می‌‌رسند. چارگوش بزرگ (Great square) پگاسوس (Pegasus) در افسانه‌ها اسب بالداری بوده، به گونه‌ای که مربع بزرگ، بدن و بالهای آن را تشکیل می‌‌دهد. ستارگان بزرگ از بالا طرف راست در جهت عقربه‌های ساعت به ترتیب ساق (Scheat)، مرکب (Markab)، جنب (Algenib) و فرس (Alpheratz) نام دارد، فرس ستارهٔ فوقانی چپ مربع، در واقع متعلق به پیکر آندرومدا (Andromeda) است که شامل دو ردیف از ستارگان قدر سوم و چهارم است که یک V با دهانهٔ تنگ تشکیل می‌‌دهند و نوک این V را ستارهٔ فرس می‌‌سازد.

اگر در آندرومدا، دومین جفت ستارهٔ شکلV را بسوی تخت‌نشین و به اندازهٔ فاصله خودشان امتداد دهیم به یک لکهٔ نورانی میرسیم که کهکشان مارپیچی M31 نام دارد. این کهکشان شبیه کهکشان راه شیری است که درفاصلهٔ 2.9 میلیون سال نوری از ما قرار گرفته و نزدیک‌ترین کهکشان از نظر فاصله است و با چشم غیر مسلح نیز دیده می‌شود. این کهکشان نخستین بار توسط عبدالرحمان صوفی رازی با چشم غیرمسلح رصد شد و مورد مطالعه قرار گرفت. حال دوباره نگاهی به صورت فلکی راهنمایمان تخت‌نشین می‌‌اندازیم.

اگر دو ستارهٔ آلفا و بتا که در راس عمودی ذات الکرسی قرار دارد را در جهت بتا دنبال کنیم، به صورت فلکی قیفاووس (Cepheus) می‌‌رسیم که درخشان‌ترین ستارهٔ آن الدرامین (Alderamin) است که در عربی بازوی راست معنی می‌‌دهد و ستارهٔ درخشان بعد از آلدرامین، الفرق (Alphirk) است. ستارهٔ دلتا در قیفاووس، ستارهٔ متغییر معروفی است که درخشندگی آن هر 5.3 روز بین 4.1+ تا 5.2+ تغییر می‌کند.

این سه صورت فلکی در اساطیر باستان با هم خانواده‌ای را تشکیل می‌‌دهند که آندرومدا شاهدخت اتیوپی دختر قیفاووس و کاسیوپیا (ذات الکرسی) بوده است. دو رشته ستارگان آندرومدا را می‌توان به دو پای اسب تشبیه کرد. کاسیوپیا(Cassiopeia) یا تخت‌نشین، ملکهٔ اتیوپی ،مادر آندرومدا، طبق افسانه‌ها بر روی تختی نشسته است که چندان راحت نیست! و پادشاه اتیوپی پدر آندرومدا، قیفاووس است.