سيد علي صالحي === شاعر مهرباني و صميميت

[bidastar]

۱۳۳۴/۱/۱ - تولد - روستای مَرغاب، ايذه بختياری، خوزستان.

فرزند سوم خانواده‌ای چهارده‌نفره. پدر: کشاورز، شاعر و شاهنامه‌خوان. مادر: خانه‌دار



۱۳۴۰ - شيوع بيماری حصبه در ولايت، مرگ‌ومير کودکان، درگذشت برادر کوچکتر (عبدالله) بر اثر بيماری حصبه

کوچ دائمی خانواده به مسجد سليمان و نجات علی از بيماری حصبه.



۱۳۴۱ - ورود به دبستان سعدی در مسجد سليمان



۱۳۴۳ - تاسيس روزنامه ديواری "ناقوس" در دبستان (ماهانه) و درج اولين زمزمه‌های کودکانه در همين روزنامه.

تصادف شديد با اتومبيل، قطع اميد پزشکان از بازگشت صالحی به زندگی.

صالحی از سال اول دبستان، کار و نان‌آوری را در کنار تحصيلات تجربه می‌کند: شاگرد پادو، آب‌يخ فروشی، تدريس خصوصی همکلاسی‌های خود، خرازی فروشی، شاگرد بنايی و فعلگی.



۱۳۴۷ - ورود به دوره‌ی اول دبيرستان - دبيرستان ۲۵ شهريور مسجدسليمان

ادامه‌ی کار تهيه و تنظيم روزنامه‌ی ديواری "ناقوس" در دبيرستان تا دو سال، اما سرانجام به علت درج شعرهای معارض با شرايط، روزنامه ديواری تعطيل می‌شود.



۱۳۵۰ - معرفی شعر صالحی در راديوهای استان خوزستان (آبادان و اهواز) و حمايت مهدی اخوان ثالث از شعر صالحی. چاپ اشعار ايشان در مجله‌ی بومی شرکت نفت، به اهتمام ابوالقاسم حالت.

ادامه‌ی مشاغل گوناگون و سخت در ياری رساندن مالی به خانواده.



۱۳۵۱ - شرکت در اولين شب شعر مسجد سليمان در کنار شاعران پيشکوست و دبيران شاعر اهل جنوب و استقبال مردم از شعر صالحی.

پاره‌ای از شعر "شبان" که سال ۱۳۵۰ سروده شد و سال ۱۳۵۱ در شب شعر خوانده شد:
شب،
شرجی،
نان و ستاره و نفت،
حتما
شبانی که شبان آمد
شبان هم رفت.

ورود صالحی به دوره‌ی دوم دبيرستان و انتخاب رشته‌ی رياضيات.



۱۳۵۲ - احضار صالحی به دفتر دبيرستان که توسط دو غريبه بازجويی می‌شود و سرانجام از او می‌خواهند که در شعر و انشاهايی که سر کلاس می‌خواند، دست از انتقاد و معارضه با شرايط بردارد. صالحی مدتی سکوت می‌کند.



۱۳۵۳ - احضار مجدد و تنبيه و تهديد از سوی مقامات وقت. صالحی ترک تحصيل می‌کند.

بازی در نمايشنامه‌ی "چشم در برابر چشم" اثر غلامحسين ساعدی. اين نمايش تنها دو شب در شهر اجرا و سپس گروه را از ادامه‌ی کار بازمی‌دارند.

استقبال جرايد پايتخت از شعر صالحی.



۱۳۵۴ - به درخواست رئيس دبيرستان و خواهش خانواده، صالحی بر سر کلاس درس بازمی‌گردد و ديپلم رياضی را می‌گيرد.

سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۴ صالحی همراه تنی چند از شاعران پيش‌کسوت و هم‌نسل خود جريان "موج ناب" را در شعر سپيد پی‌ريزی می‌کند. منوچهر آتشی و نصرت رحمانی در تهران از اين جريان پيشرو حمايت می‌کنند و برای شعر صالحی ويژه‌نامه‌هايی در مطبوعات جدی و معتبر ادبی منتشر می‌کنند. (ديدار صالحی با اخوان ثالث، منوچهر آتشی، منوچهر نيستانی، نادر نادرپور و سهراب سپهری در تهران)

اواخر ۱۳۵۴ اعزام به خدمت نظام وظيفه. سه ماه در پادگان لشکرک تهران که به علت نافرمانی، دو ماه آن را صالحی در زندان گذراند. سه ماه خدمت در پادگان صُفه اصفهان که قريب به چهار هفته‌ی آن را صالحی در زندان گذراند. او در يکی از مصاحبه‌هايش گفته است: "قادر نبودم زور و جور و تحميل بی‌دليل رنج را تحمل کنم". دو ماه و هجده روز خدمت در قوشچی رضاييه، که در واقع درجه‌ی گروهبان سومی او را حذف کرده و به قوشچی رضاييه تبعيدش کرده بودند. سرانجام پس از سی روز در قوشچی، صالحی به دليل ضعف بينايی و رفتارهای غير قابل کنترل (به زعم فرماندهان) معافيت پزشکی می‌گيرد و سال ۱۳۵۵ به مسجد سليمان باز می‌گردد. در تمام اين مدت اشعارش به صورت مستمر در جرايد مرکز به چاپ می‌رسيده است.

[bidastar]

۱۳۵۵ - تلاش در راه تحکيم موج ناب در شعر.

انتخاب مشاغلی مثل معلمی (تدريس خصوصی)، تدريس رياضيات در سطح دبيرستان و کتاب‌فروشی.

استخدام موقت در شرکت ساختمانی خارج از شهر به عنوان سرنگهبان، مسئول خريد و حسابدار. اعتراض صالحی به سران شرکت اروپايی پرزيسيون به دليل به تعويق افتادن حقوق کارگران و دعوت نگهبانان به اعتصاب. احضار صالحی، محاکمه و کسر سه ماه حقوق.



۱۳۵۶ - دی ماه اين سال نام صالحی همراه با هوشنگ گلشيری در داستان‌نويسی و پرويز فنی‌زاده در بازيگری، به عنوان برنده‌ی جايزه‌ی فروغ فرخزاد در شعر اعلام می‌شود.

صالحی سه روز به تهران می‌آيد، تقاضای استخدام در مطبوعات از سوی سردبيران را رد می‌کند و به مسجد سليمان بازمی‌گردد. اما در کمال تعجب به او گفته می‌شود که: "تو اخراجی!" صالحی از شرکت ساختمانی اخراج می‌شود و به تدريس خصوصی فيزيک، شيمی و رياضيات در سطح دبيرستان می‌پردازد.



۱۳۵۷ - صالحی از گروه "موج ناب" فاصله می‌گيرد. او در اين باره گفته است: "حس می‌کردم همه‌ی ما شاعران موج ناب داريم شبيه هم می‌شويم. درک و دريافتم درست بود. ديگر زبان موج ناب جوابگوی احوال و خلاقيت من نبود. يکی دوبار با دوستان شاعرم درباره‌ی نقض تقطيع غلط و سطربندی سنتی در شعر سفيد بحث کردم و گفتم اين شيوه‌ی زيرهم نويسی و پراکنده کردن کلمات بر صفحه‌ی سپيد کاغذ درست نيست!"



۱۳۵۸ - يازدهم اردی‌بهشت اين سال صالحی تصميم می‌گيرد تا برای اقامت دايمی در تهران، شهر خود را ترک کند. او بر اين باور بود که ماندن در مسجد سليمانِ محروم، دستاوردی جز استمرار محروميت (حتی در خلاقيت) ندارد. بی‌آن که کسی يا آشنايی در تهران داشته باشد، با صد تومان، مدرک ديپلم و مدرک معافيت از نظام وظيفه، راهی تهران می‌شود.

بعد از تحمل سختی‌های بسيار، پاييز ۱۳۵۸ در کنکور رشته‌ی ادبيات دانشکده هنرهای دراماتيک قبول می‌شود، و همزمان با حمايت اسماعيل خويی، غلامحسين ساعدی، نسيم خاکسار و عظيم خليلی به عضويت کانون نويسندگان ايران درمی‌آيد و در مطبوعات آزاد مشغول به کار می‌شود.



۱۳۵۹ - در جريان انقلاب فرهنگی، زخمی می‌شود و سپس در مسجد سليمان محاکمه شده و مورد کيفر قرار می‌گيرد.

شهريور ۱۳۵۹ صالحی با دشواری توانست مجددا به تهران بازگشته و به کار روزنامه‌نگاری و شعر خود بپردازد. اما با تعطيلی روزنامه‌ها، او نيز بيکار می‌شود.



۱۳۶۰ - برای گذران زندگی به مشاغل گوناگونی در تهران روی می‌آورد: کتاب‌فروشی کنار خيابان، دکه‌ی کبابی، رانندگی و مسافرکشی، کار در مهدکودک‌های تهران به عنوان قصه‌گوی کودکان، مربی شنا و نجات غريق، و چاپ دفاتر شعر و استقبال ناشران و مردم از کتابهای صالحی.



۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ - در پی حوادثی، دچار مشکلات عصبی و بيماری، سکوت و گريز از مجامع فرهنگی می‌شود. اما با حمايت دوستان بی‌دريغ‌اش، به زندگی طبيعی خود بازمی‌گردد.



۱۳۶۳ - نقض تقطيع سنتی و سطربندی کلاسيک در شعر سپيد، و پيشنهاد "تقطيع هموار و مدرن" و ايجاد واکنش‌های مختلف از سوی شاعران در برابر اين پيشنهاد. اما سرانجام صالحی موفق می‌شود تا امروز دستاورد او را در سرنوشت شعر سپيد ببينيم. قريب به دو دهه است که کليه آثار و کتب تازه در شعر و يا اشعار مندرج در مطبوعات، به روش صالحی تقطيع می‌شوند. (رجوع شود به کتاب "شعر در هر شرايطی" و ديگر مصاحبه‌های صالحی در اوايل دهه‌ی هفتاد.)

صالحی در همين سال ازدواج می‌کند. همسر او که تحصيل‌کرده‌ی آمريکاست، صاحب و مدير مهدکودک است. صالحی بارها گفته است که بدون حمايت همسرم،‌ شايد حتی شعر را هم کنار می‌گذاشتم.



۱۳۶۴ - بنيان‌گذاری "جنبش شعر گفتار" - زبان ساده و فاهمه‌ی صالحی - و حرکت موثر و ملی او در سرنوشت شعر پيشرو پارسی، و پيشنهاد راهی تازه و فراگير در "شعر زبان" (رجوع شود به کتاب "شعر در هر شرايطی") که با آغاز دهه‌ی هفتاد به جريانی همگانی بدل و بويژه مورد استقبال نسل‌های پوياتر قرار گرفت.

بعد از اين سنت‌شکنی بود که جريان‌های جوان ديگری از دل "جنبش شعر گفتار" به در آمد. صالحی با اين جنبش به يکی از موثرترين شاعران زنده تبديل شده و با کاستِ "نامه‌ها" حقانيت اين راه را تثبيت کرد.

علی صالحی معتقد است که: "ريشه‌ی شعر گفتار به گات‌های اوستا بازمی‌گردد. معمار نخست آن حافظ است و نيما و شاملو هم چند شعر نزديک به اين حوزه سروده‌اند. اما فروغ دقيقا يک شاعر کامل در "شعر گفتار" است. من تنها برای اين حرکت "عنوانی دُرُست" يافتم و سپس در مقام تئوريسينِ مولف، مبانی تئوريک آن را کشف و ارائه کردم. همين!"



۱۳۶۴ تا ۱۳۷۳ - تلاش و پويش در راه تحکيم و توسعه‌ی "جنبش شعر گفتار".



۱۳۶۹ تا ۱۳۷۹ - دبير سرويس ادبی و صفحه شعر مجله "دنيای سخن".



۱۳۷۳ تا ۱۳۸۰ - شرکت در مجامع ادبی و فرهنگی بين‌المللی در کانادا، سوئد و آمريکا. سخنرانی و شعرخوانی در دانشگاههای کشورهای ميزبان.

سرآغاز ترجمه‌ی شعر صالحی به زبان‌های فرانسه، عربی، آلمانی، انگليسی، ارمنی، روسی و کردی به صورت پراکنده در مطبوعات جوامع نامبرده. ترجمه دو دفتر شعر از صالحی در کردستان عراق (به زبان کردی) و استقبال از شعر او. پيوند و دوستی با "شيرکو بی‌کَس" شاعر نامدار کردستان عراق و ديگر شاعرانی مثل لطيف هملت، رفيق صابر، عبدالله پَشيو، و ...



۱۳۷۸ - بازگشت و فعاليت مجدد در کانون نويسندگان ايران



۱۳۸۰ - انتخاب صالحی از سوی مجمع عمومی به عنوان يکی از دبيران اصلی کانون نويسندگان ايران که تا هم‌اکنون (۱۳۸۲) اين وظيفه را ادامه می‌دهد.

او بارها در همين زمينه از سوی مراجع قضايی و دادگاهها احضار و مورد بازجويی قرار گرفته است.



۱۳۸۲ - صالحی به عنوان سردبير، يک شماره مجله "معيار ادبی" را منتشر کرد که متعاقبا ممنوع‌المصاحبه و از ادامه کار در مجله محروم می‌شود.





کارگاه‌های شعر


صالحی در سال ۱۳۷۵ اولين کارگاه شعر خود را در تهران تاسيس کرد که مورد استقبال دانشجويان و شاعران جوان قرار گرفت. اما پس از سه ماه و در پی دو سکته‌ی پياپی مغزی و قلبی، کارگاه شعر معيار (در مجله معيار) تعطيل می‌شود. صالحی پس از ده ماه بستری بودن، دوباره زندگی را آغاز می‌کند.

در سال ۱۳۷۹ صالحی مجددا کارگاه شعر دنيای سخن (در مجله و دفتر دنيای سخن) را راه‌اندازی می‌کند که اين وهله با استقبال پرشوری مواجه می‌شود. اين کارگاه شعر از حيث حقوقی زير نظر ناشر معتبری است و هنوز نيز در حال فعاليت است.

گفتنی است که تنی چند از شاعرانی که کار جدی خود را در کارگاههای شعر صالحی آغاز کردند، تا هم‌اکنون برنده‌ی چند جايزه‌ی معتبر در رشته‌ی شعر شده‌اند. از جمله: علی آموخته‌نژاد، مهری رحمانی، محمد آشور، علی اخوان، خانم فريس‌آبادی و زيبا کاوه‌ای

[bidastar]

در اينجا به معرفي كتاب هاي منتشر شده از اين شاعر خوب مي پردازيم

يوماآنادا: فاخته بايد بخواند مهم نيست که نصف شب است
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۸۴
شمارگان: ۳۳۰۰ نسخه
تعداد صفحات: ۱۷۷ صفحه
شابک: ۴-۵۳-۶۲۰۵-۹۶۴
ناشر: انتشارات ناهيد با همکاری انتشارات نيلوفر
حروفچين: سعيد شبستری
چاپ: گلشن

نام: از آوازهای کوليان اهوازی
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۸۲
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۱۲۳ صفحه
شابک: ۷-۸-۹۴۶۳۸-۹۶۴
ناشر: انتشارات رامانيوش
طراح و صفحه‌آرا: راما
ليتوگراف: عروج
چاپ: سارنگ

چون حکايت به اينجا رسيد، آفتابِ عالمتاب از افق سربرآورده بود. "مَلِک شهرباز" به خواب اندر، و شهرزادِ خسته، با هزار و يک حکايتِ خويش، هزار و يک زن را از بندِ مويه و مرگ وارهانيده بود.

پس رسولِ رهايیِ زنان با خود گفت: "هزار و دومين شب را چه کنم؟ هزار و دومين دختر اين سرزمين را چگونه از چنگِ چنين اهريمنی نجات دهم!؟" و باز ماند به روز و بخسبيد، و در خواب ديد که در هزاره‌ای ديگر است، تا سرآغازِ هزار و دومين شبِ بی‌پايان. پس برآمد و چنگ برگرفت و گفت:

- مَلِکا ...! شب‌زنده‌دارِ بی‌دليل! اکنون موسمی ديگر از هزاره‌ی من و شماست، و من تا رهايیِ تمام زنانِ زمين، زنده می‌مانم و همچنان ترانه خواهم خواند. اکنون ديده فروبند، وقت، وقتِ من است.



نام: چيدن محبوبه‌های شب را، تنها به باد ياد خواهد داد
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۸۰
تيراژ: ۲۲۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۲۲۸ صفحه
شابک: ۱-۶-۹۲۶۳۸-۹۶۴
ناشر: انتشارات ابتکار نو - تهران، خيابان ستارخان، خيابان امام منتظر، کوچه همتيان، پلاک ۲۱
طراح جلد: شهلا دانشمند
ليتوگرافی و چاپ: سروش مهر
عکس: يوسف بايبوردی
حروف‌چين و صفحه‌آرا: سهيلا بنايی

شعرهای اين دفتر، از زمان پيدايی حکومت "طالبان" تا حادثه‌ی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ سروده شده است


نام: دريغا ملا عمر ...
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۸۰
تيراژ: ۲۲۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۴۷ صفحه
شابک: ۷-۵۲-۷۱۷۴-۹۶۴
ناشر: انتشارات آرويج - تهران، خيابان شريعتی، بالاتر از سه‌راه
طالقانی، خيابان شهيد کارگر، پلاک ۱۲
ليتوگراف: پام‌مهر
چاپ: ۱۱۰

[bidastar]

نام: دعای زنی در راه که تنها می‌رفت
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ دوم - ۱۳۸۰
تيراژ: ۲۲۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۹۹ صفحه
شابک: ۰-۱-۹۲۶۳۸-۹۶۴
ناشر: انتشارات ابتکارنو - تهران، خيابان ستارخان، همتيان، شماره ۲۱
حروف‌چين: سهيلا بنايی
طرح روی جلد: شهلا دانشمند
ليتوگراف: معارف
چاپ: کيميا


نام: آسمانی‌ها
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۷۶
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۹۶ صفحه
شابک: ۹-۲۵-۵۶۰۹-۹۶۴
ناشر: انتشارات تهران - تهران، صندوق پستی ۴۸۷-۱۹۵۸۵
حروفچين: هاديان
ليتوگراف: ديبا
چاپ: ديبا



نام: روياهای قاصدک غمگينی که از جنوب آمده بود
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۷۶
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۵۶ صفحه
شابک: ۴-۳۶-۵۶۰۹-۹۶۴
ناشر: انتشارات تهران - تهران، صندوق پستی ۴۸۷-۱۹۵۸۵
حروفچين: هاديان
ليتوگراف: ديبا
چاپ: ديبا



نام: آخرين عاشقانه‌های ری‌را
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۷۸
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۳۶۴ صفحه
شابک: ۰-۵۵-۵۶۰۹-۹۶۴
ناشر: انتشارات تهران - تهران، صندوق پستی ۴۸۷-۱۹۵۸۵
حروفچين: هاديان
ليتوگراف: ديبا
چاپ: ديبا


نام: سفر بخير مسافر غمگين پاييز پنجاه و هشت
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ دوم - ۱۳۷۶
تيراژ: ۳۵۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۱۵۲ صفحه
شابک: ۶-۰۳-۶۲۴۶-۹۶۴
ناشر: انتشارات محيط - تهران
حروفچين: ظريفيان
ليتوگراف: اشکان
چاپ: زحل
صحافی: اميرکبير



نام: ساده بودم، تو نبودی، باران بود
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ دوم - ۱۳۸۰
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۱۷۴ صفحه
شابک: ۴-۰۵-۵۵۶۳-۹۶۴
ناشر: انتشارات دارينوش - تهران، صندوق پستی ۵۱۱۹۳-۱۴۱۵۵
طراح و صفحه‌آرا: مصطفی معظمی
حروفچين: دارينوش
ليتوگراف: عروج
چاپ: سارنگ

[bidastar]

اين صبح، اين نسيم، اين سفره‌ی مُهيا شده‌ی سبز، اين من و اين تو، همه شاهدند
که چگونه دست و دل به هم گره خوردند ... يکی شدند و يگانه.
تو از آن سو آمدی و او از سوی ما آمد، آمدی و آمديم.
اول فقط يک دلْ‌دل بود. يک هوای نشستن و گفتن.
يک بوی دلتنگ و سرشار از خواستن. يک هنوز باهمِ ساده.
رفتيم و نشستيم، خوانديم و گريستيم.
بعد يکصدا شديم. هم‌آواز و هم‌بُغض و هم‌گريه، همنَفس برای باز تا هميشه با هم بودن.
برای يک قدم‌زدن رفيقانه، برای يک سلام نگفته، برای يک خلوتِ دل‌ْ‌خاص، برای يک دلِ سير گريه کردن ...
برای همسفر هميشه‌ی عشق ... باران!
باری ای عشق، اکنون و اينجا، هوای هميشه‌ات را نمی‌خواهم
... نشانی خانه‌ات کجاست؟!


نام: نشانی‌ها
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۷۴
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۴۸ صفحه
شابک:
ناشر: انتشارات دارينوش - تهران، صندوق پستی ۵۱۹۳ - ۱۴۱۵۵
نقاش: حسين بختياری
طراح و صفحه‌آرا: مصطفی معظمی
حروفچين: پيک سبز
ليتوگراف: پرنگ
چاپ: نيل

[bidastar]

نام: دير آمده‌ای ری‌را! باد آمد ... / نامه‌ها
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ چهارم - ۱۳۸۰
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۱۶۰ صفحه
شابک: ۹-۸۷-۵۵۶۳-۹۶۴
ناشر: انتشارات دارينوش - تهران، صندوق پستی ۵۱۱۹۳ - ۱۴۱۵۵
طراح و صفحه‌آرا: مصطفی معظمی
حروفچين: دارينوش
ليتوگراف: عروج
چاپ: سارنگ


نام: عاشق شدن در دی‌ماه، مردن به وقت شهريور
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ دوم - ۱۳۷۵
تيراژ: ۳۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۱۳۶ صفحه
شابک: ۹-۹۰-۵۵۶۳-۹۶۴
ناشر: انتشارات دارينوش - تهران، صندوق پستی ۵۱۹۳ - ۱۴۱۵۵
نقاش بانو: حسين بختياری
طراح و صفحه‌آرا: مصطفی معظمی
حروف‌چين: پات
ليتوگراف: پرنگ
چاپ: نيل


نام: پيشگو و پياده شطرنج
شاعر: سيد علی صالحی
تاريخ چاپ: چاپ اول - ۱۳۶۷
تيراژ: ۱۰۰۰ جلد
تعداد صفحات: ۳۲ صفحه
ناشر: انتشارات محيط - انقلاب، اول بهار، شماره ۱۱


*********************************

منم آن مست دهل زن، که شدم مست به ميدان
دهل خويش چو پرچم، به سر نيزه ببستم.



بازسرايی‌ها


منم کوروش، شهريار روشنايی‌ها

تاريخ چاپ: ۱۳۸۲
ناشر: انتشارات ابتکار نو
تعداد صفحات: ۱۵۴ صفحه
!!!! برای مشاهده محتوا ، لطفا ثبت نام کنید / وارد شوید !!!!








ترانه‌های ملکوت
(بازسرايی چهار دفتر از كتاب مقدس)

تاريخ چاپ: ۱۳۸۱
ناشر: انتشارات برسات
تعداد صفحات: ۲۲۱ صفحه
!!!! برای مشاهده محتوا ، لطفا ثبت نام کنید / وارد شوید !!!!









اين منم زرتشت ارابه‌ران خورشيد
(بازسرايی يشت‌های اوستا)

تاريخ چاپ: ۱۳۸۱
ناشر: انتشارات ابتکار نو
تعداد صفحات: ۳۰۶ صفحه
!!!! برای مشاهده محتوا ، لطفا ثبت نام کنید / وارد شوید !!!!








زرتشت و ترانه‌های شادمانی
(بازسرايی گات‌های اوستا)

تاريخ چاپ: ۱۳۸۱
ناشر: انتشارات برسات
تعداد صفحات: ۱۴۹ صفحه

[bidastar]

از ميان اسعار اين شاعر شعر " سلام " را بسيار دوست دارم



سلام ، حال همه ما خوب است ،
ملالي نيست جز گم شدن گاه به گاه خيالي دور ،
كه مردم به آن شادماني بي سبب مي گويند .
با اين همه عمري اگر باقي بود ، طوري از كنار زندگي مي گذرم
كه نه زانوي آهوي بي جفت بلرزد نه اين دل ناماندگار بي درمان !
تا يادم نرفته است بنويسم ، حوالي خوابهاي ما سال پرباراني بود .
مي دانم هميشه حياط آنجا پر از هواي تازه بازنيامدن است
اما تو لااقل ، حتي هر وهله ، گاهي ، هر از گاهي
ببين انعكاس تبسم رويا ، شبيه شمايل شقايق نيست !
راستي خبرت بدهم ؛ خواب ديده ام خانه اي خريده ام
بي پرده ، بي پنجره ، بي در ، بي ديوار . . . هي بخند !
بي پرده بگويمت ، فردا را به فال نيك خواهم گرفت
دارد همين لحضه يك فوج كبوتر سپيد ، از فراز كوچه ما مي گذرد
باد بوي نامه هاي كسان من مي دهد
يادت مي آيد رفته بودي خبر از آرامش آسمان بياوري ! ؟
نه ري را جان !
نامه ام بايد كوتاه باشد ، ساده باشد ، بي حرفي از ابهام و آينه ،
از نو برايت مي نويسم
حال همه ما خوب است
اما تو باور مكن !!


خودش آمده بود كه بميرد
زندگي هميشه منتظر است
كه ما نيز زندگاني باشيم
نه خيلي هم
همين سهم تنفسي كافي ست
قدر ترانه اي تمام
طعم تكلمي خلاص
عصر پانزدهمين روز
از تير ماه تشنه بود
پنجره باز بود
خودش آمده بود كه بميرد
بي پر و بال از آب مانده اي
كه انگار مي دانست
ميان اين همه بي راه رهگذر
تنها مرا
براي تحمل آخرين عذاب آدمي آفريده اند
خودش آمده بود كه بميرد
نه سر انگشتان پير من و نه دعاي آب
هيچ انتظاري از علاقه به زندگي نبود
هي تو تنفس بي
ترانه ي ناتمام
تكلم آخرين از خلاص
ميان اين همه پنجره كه باز است به روي باد
پس من چرا
كه پياله ي آبم هنوز در دست گريه مي لرزد ؟
خودش آمده بود كه پر ... كه پرنده
كه پنجره باز بود و
دنيا ... دور

[bidastar]

سيدعلي صالحي "شاعر نام آشناي معاصر در گفت و گو با خبرگزاري "ايلنا" به مناسبت سالروز بزرگداشت مولانا اظهار داشت دلايل بسياري مرا به ترديد افكنده كه شمس مي‌‏توانسته به مفهوم جنسيتي و بطور كامل " زن" باشدو نسبت همجنس بازي دادن به او دروغي عظيم است.

گفت‌‏وگوي مفصل ايلنا را با اين شاعر و منتقد مي‌‏خوانيد:

-يكي از دلايل موفقيت يك شاعر آشنايي با ادبيات گذشته خود است؛ و بدون شك اين آشنايي بدون تاثير نيست، شما تاثير آثار مولانا (شعرو نثر ) را بر آثار خودتان چطور مي‌‏بينيد؟

صالحي: متاسفانه در طول زندگي فرهنگي‌‏ام فقط يك با توانستم به طور كامل مثنوي معنوي و ديوان شمس را بخوانم بعد از آن به صورت پراكنده فقط گزينه‌‏ها و منتخبات محدودي از كلام اين مرموز نويس بشري خواندم.اما اخيرا و آرام آرام در حال مرور غزليات اين حضرت عظما هستم؛ هم به يك دليل خاص و آن هم در كنار دقت روانكاوانه در نامه‌‏هاي شمس تبريزي.
در مورد تاثير شعر مولانا بر مسووات امروز من، بي شك پاره وسيعي از ضمير ناخود آگاهم در تصرف ضرب‌‏ آهنگ زرين ذهن اوست،اين سعادت را داشته‌‏ام كه در جواني هر دو خرمن آسماني مولوي را با دقت خوانده‌‏ام و نفوذ خوانده‌‏ها و داشته‌‏ها در دوران جواني تا وقت وفات با آدمي است.

!!!! برای مشاهده محتوا ، لطفا ثبت نام کنید / وارد شوید !!!!

-اشاره كرديد به "يك دليل خاص"ديوان شمس" مولوي و "نامه‌‏هاي شمس تبريزي" دوباره در دست مطالعه داريد. منظور شما از دليل خاص چيست؟
صالحي: در حال حاضر قصد اعلام يك اتفاق جنجالي يا كشف غافل گيرانه در كار نيست، تنها مي‌‏خواهم به ترديد شخصي خودم پاسخ بدهم .نثر شمس تبريزي، نگاهش به جهان، روحيه و اژگانش، شوخ طبعي‌‏هاي دروني و درايت‌‏هاي زير كانه او و همچنين بي‌‏خبري از شجره روشن او و دلايل ديگري، مرا به ترديد افكنده كه اين انسان شگفت انگيز مي‌‏توانسته حتي به مفهوم جنسيتي و به طور كامل"زن" باشد كه به علت محدوديت‌‏هاي سنتي و ديني و جايگاه پرده نشيني زن در جامعه، ملبس به لباس مردان شد و حتي در نوشتارهاي آشكار از زبان مردان سخن بگويد. اما ذهن او ذهن يك زن است. تظاهر عميق او به"مرد" بودن درعصر سلطه تاريخ مذكر بعيد نيست.
با قيد ترديد عرض مي‌‏كنم و در اين ميان ممكن است و حتما و فقط مولوي از راز او با خبر بوده است. چرا مولوي وقتي كه در شور و جنون سرودن فرو مي‌‏رفته او را"يار" كه لقبي عاشقانه براي زن است مثل"دلدار" و"هند جگرخوار" خوانده است؟ اما به وقت هوشياري باز راز داري مي‌‏كرده و اين را با خلق را ميان خود افشا نمي‌‏كرده؟
من فقط به يك ترديد اشاره مي‌‏كنم و نه يك مساله كاملا اثباتي، ما در تاريخ زنان مردانه و سالار و شگفت انگيز كم نداشته‌‏ايم، كه گاه در لباس مردانه هم ظاهر مي‌‏شدند؛"سيده سلطان"مگر مقابل تيمور لشكر نكشيد،"طاهره برغاني" مگر در لباس رزم در قلعه "طبرسي" شش ماه با سپاهان قاجار نجنگيد و "گُرد آفريد"شاهنامه؛ آيا دركارزار عرفان و كلام نمي‌‏توانسته زني داشته باشيم كه بر مولوي چيره شود؟


!!!! برای مشاهده محتوا ، لطفا ثبت نام کنید / وارد شوید !!!!


"شمس" نامي زنانه است. ترديد افكني من، علاقه‌‏مندان اين خطه را به بازخواني"غزليات شمس" حضرت مولانا و نامه‌‏هاي خود شمس ترغيب مي‌‏كند، به آن بخش‌‏هاي آشكار كه اداي مردان را در رفتار و گفتار تكرار مي‌‏كند دقت نكنيد، زيرا تظاهر به مرد بودن كرده است ،پندار دروني و ذهنيت او، حضوريك زن پنهان را به صورتي كمرنگ به نمايش مي‌‏گذارد. چرا بنا به افسانه وقتي كه بستگان مولوي، به سحرگاه شمس را مي‌‏كشند، بي هوش مي‌‏شوند؟ چون مسلمان بوده‌‏اند و دريافته‌‏اند كه زني را كشته و خون زن براين خاك خسته، كفر بودو خروج عليه سنت عميق شان ونه مگر مجرد ماندن در عرفان عميق، به معناي حرام شدن همه زندگي است، شمس مجرد ماند به همه عمر. و اين افسانه كه مي‌‏گويند شمس و مولانايِ پيامبروش، همجنس باز بوده‌‏اند دروغي عظيم است.
تحقيق در اين تدبير تازه و باز جست چنين نكته‌‏اي به عهده محققين است، من تنها ترديد خود را اعلام كرده‌‏ام. البته شواهد بسياري وجود دارد كه ثابت مي‌‏كند"شمس"،مرد بوده است، اما همه بازي رندانه او و راز مشترك ميان ايشان و مولوي بوده است. پس پشت كلام اين دو بزرگ ظرايفي هست كه نمي‌‏تواند ترديد مرا در اين زمينه مخدوش كند.
- البته اثبات اين نكته همانطور كه گفتيد نياز به تحقيق و ارايه دلايل كافي دارد و اميدواريم محققان ادبي در اين زمينه ديدگاه‌‏هاي خود را ارايه كنند. برگرديم به تاثير مولانا بر ادبيات معاصر و در بين شاعران و نويسندگان معاصر.
صالحي: جز در سطوح دانشگاهي آن هم در حد آشنايي با اين شريف خبر چنداني ندارم كه كسي را در اين روزگار ياراي هم زا نو نشستن با دو اوين اين دريا باشد.
"حافظ"كم حجم كهكشاني را هم به زور مي‌‏خوانند. اين آثار از آن خاصان است ،خاصه به اين چند دهه كه ترجمه‌‏هاي كاباره‌‏اي جاي آيات ملي را غصب كرده است.متاسفم!
عزت آن عزيز شگفت انگيز تا ابد باقي است. اما كجاست نسل خانلري‌‏ها،محيط طباطبايي‌‏ها ,زرياب‌‏ها , زرين كوب‌‏ها.
-به نظر مي‌‏آيد در اين سال‌‏هاي اخير غربي‌‏ها بيشتر از فارسي زبانان به مولانا گرايش پيدا كرده‌‏اند، به نظر شما دليل اين گرايش چه مي‌‏تواند باشد؟
صالحي : آنها از او به عنوان روشنفكر، مولا، ملا، دگر انديش و شاعر رومي ياد مي‌‏كنند!!

درست همان شعرهايي را از او ترجمه كرده‌‏اند كه به غلط نشان مي‌‏دهد كه مولوي«همو سكسئوليته» بوده. "مَدونا"(خواننده زن آمريكايي) هم به ترانه بازشان خوانده است. نخست در آمريكا نوار و كاست صداي مدونا و شعر مولوي فراگير مي‌‏شود ، سپس همگان حيرت زده به كتاب پير ما يورش مي‌‏برند. عجب استقبالي! از خود مي‌‏پرسند قريب به هشت صد سال پيش شاعري در ايران بوده كه چنين و چنان!
و البته وجوه فلسفي كلام مولوي و نظر گاه عميق او به جهان و پي افكندن چرايي‌‏هاي غريبش درباب حيات و مرگ آن هم در عصري كه نفوذ عرفان سرخ پوستي, بوديزم شرقي, فرق فرا طبيعت‌‏گرا و در غلتيده در بي‌‏خويشتني عصر پسا مدرنيته نيز خود مولفه هاي ديگري هستندكه روي كرد غربيان را به آرامش شرقي دامن مي‌‏زند.

- به گفته مولانا «هركسي از ذن خود شد يار من» و حقيقت اين كه هركسي به دليل خاص خودش به مولانا علاقه نشان مي‌‏دهد، آنچه شما را بيشتر مجذوب مولانا كرده چيست؟
صالحي : نمي‌‏توانستم باور كنم كه انساني خاكي با همه غرايز معمولي‌‏اش به چنين جادوي حيرت‌‏آوري دركلمه رسيده باشد. مولوي سرتا پا يك چيز بود:"لغت برگزيده"!
در نوجواني و جواني اگر خطايي مي‌‏كردم و يكي از نزديكان مي‌‏خواست براي صحت يا عدم صحت حادثه مرا سوگند دهد،حاضر بودم به دروغ به هر چيزي قسم بخورم به جز به"آيات مولاناي گرامي"، زيرا براي من حجت محض بود. يكبار و سرانجام پدرم به اين قضيه پي برد؛ من بعد از نيمه شب طاق نصرت‌‏ها و سينه ريز چراغ‌‏هاي روشن رنگي بخشي از خيابان را با چوبي بلند خرد كرده بودم، سال جشن‌‏هاي دو هزار و پانصد ساله بود، به اشتباه دو نفر از جوانان محله ما كه بي‌‏خبر بودند از ماجرا بازداشت شدند ،اما به علت عدم اثبات جرم، دو روز يا سه روز بعد آزاد شان كردند، ساعد دست من بريده بود، براي مخفي كردن موضوع به روستا گريخته بودم، هفته بعدكه به شهر آمدم پدرم بو برده بود، ديوان غزليات مولوي را پيشم گذاشت و گفت : تو باعث شدي كه"عيسي"و"قاسم" چند شب در زندان بخوابند، كارتو بود، قسم بخور! و نتوانستم به دروغ قسم بخورم! پدر سيلي خود را زد و گفت: با خون دل بزرگت نكرده‌‏ام كه بالاي دار بروي، اول بگذار من بميرم، بعد هر غلطي كه دلت خواست...
و هنوز هم بعد از خواندن پاره‌‏اي از پندارآن معظم زندگي‌‏ساز، احساس مي‌‏كنم تنها نيستم و مي‌‏توانم همچنان شاعر باشم.

[bidastar]

تو هيچ از خودت پرسيدهاي
چرا اين چراغ شكسته
اين همه حوصله نويس شبتاب خسته است ؟
باد اين بي هر كجا وزيده لعنتي بي سواد است
رو به دريا رفتن ياران ما
حتما دليلي داشته است
ورنه من كه مي دانم استعاره ي آسان دريا را
در اوراق كدام كتاب كهنه نوشته اند
بي خود نپرس
غروب آن پنجشنبه ي باران ريز
به روياي كدام سفر از ساحل ستاره گذشته ام
به توچه ؟
منظور اصلي شما
اشاره به آغاز روزي از همين روزهاي روشن است
كه مردمان ما بالاي بالاي كوه رفته اند
بالا بالاي كوه آسمان پيدا نيست
پرنده راه سفر ستاره پيدا نيست
اما يك چيزي
از آن جا يك چيزي پيداست
پيداست
پشت بسته ترين دروازه هاي بي چراغ چه مي گذرد
حالا من از تو مي پرسم
او كه براي رسيدن به صبح
تنها در ايوان خانه ي خويش به خواب رفته است
آيا آفتابي ترين افق هاي دوردست را هم خواهد ديد ؟

[bidastar]

گروه ادبيات خبرگزاري " مهر ": سيد علي صالحي - شاعر ، كه به تازگي كتاب " كوروش هخامنش ، شهريار روشنايي ها " را منتشر كرده ، گفت : جاي بسي تاسف و شرم است كه مديران جامعه سياسي آمريكا ملت سرزمين كوروش را تروريست مي نامند ، بهتر است يك بار ديگر مفاد حقوق بشر را مرور كنند و آن را با پيامهاي اين ايراني مقايسه نمايند تا دريابند، چيزي كه امروز آنها سنگ آن را به سينه مي زنند، بر آمد مدنيت همين ايران است.

اين شاعر و محقق ادبيات ، در گفت و گو با خبرنگار ادبي " مهر" با بيان اين مطلب گفت : به گواه تاريخ، كوروش بزرگ يكي از مصلح ترين رهبران جهان باستان بوده است كه مرور انديشه هايش آن هم حدودا بعد از دو هزار و پانصد و سي سال شگفت آور است. چوپاني با اين نبوغ خارق العاده و با اين همه عشق به آزادي و عدالت و مدافع صلح و حقوق انساني، شوق آور و افتخار آفرين است. نسل هاي جوان امروز بايد با اين ميراث هاي شگفت آشنا شوند.
صالحي افزود : كوروش نه پادشاه بود و نه كشور گشا و نه سركوبگر، جنگ هاي او، جنگ هاي آزادي بخش بوده است ، اگرچه به گواه تاريخ در مديريت سياسي و اجتماعي با داريوش هخامنش برابري نمي كند ، اما به عكس بايد گفت كه داريوش، بي رحم و جاه طلب بوده است.


سيد علي صالحي : پديده بازسرايي يكي از خلاق ترين شيوه هاي ماندگار در ساحت ادبيات و شعراست كه طي گذشت قرنها به فراموشي سپرده شد.

مولف كتاب " كورش هخامنش ، شهريار روشنايي ها " گفت : وقتي گفتارها ، انديشه ها ولايه هاي پنهان آرمان هاي كوروش را دنبال مي كنيم، حيرت زده درمي يابيم كه چگونه يك بشر خاكي درقريب به دوهزارو پانصد سال پيش از اين حتي مراقب محيط زيست نيز بوده است. راستي و درستي و منش هاي انساني امروز ما، بازمانده همان ميراثي است كه چنين انسانهايي پايه واساس آنرا پي ريزي كردند.
اين شاعربا تاكيد بر اين كه پديده بازسرايي يكي از خلاق ترين شيوه هاي ماندگار در ساحت ادبيات و شعر است كه طي گذشت قرنها به فراموشي سپرده شده ، تصريح كرد : سعي كرده ام كه اين پديده را يك بار ديگردرآغازدهه شصت خورشيدي والبته با زبان و جهان و ذهنيتي نو، موثر و مدرن مطرح كنم .
وي يادآور شد : پديده بازسرايي درحوزه شعر، از سابقه اي كهن در ادبيات و فرهنگ ما برخوردار است و عالي ترين نمونه هاي آن در اعصار گذشته ، شاهنامه كبير فردوسي است كه براساس روايات كتبي وافسانه هاي شفاهي وآيين نامه هاي ملي آفريده شده است ، گفته شده كه كليله و دمنه نيزبه اهتمام رودكي بازسرايي شده است ، همچنين " مثنوي معنوي " مولانا جلال الدين بلخي در واقع بازسرايي قصص " روايات معنوي " حكايات و امثال وحكم اين ملت بوده است.
صالحي اظهار داشت : بازسرايي " گات هاي اوستا" باعنوان زرتشت و ترانه هاي شادماني و سپس بازسرايي " تست هاي اوستا" با نام " اين منم زرتشت " ارابه ران خورشيد و بازسرايي چند دفتر از كتاب مقدس زير نامه " ترانه هاي ملكوت " از دستاوردهاي درخشان روزگار ما در حوزه بازسرايي متون كهن است.
گفتني است " كورش، شهريار روشنايي ها" بازسرايي كتبيه هاي عصر هخامنشي و غالبا گفتارهاي كوروش است كه طي حدود پانزده ماه بازسرايي شده وازسوي انتشارات " ابتكار نو" منتشر شده است . اين دفتر شامل منشورهايي چون : منشور پاسارگاد، منشور پرشيا، منشور شوشيانا و .. است .

سروده هايي از كوروش هخامنش كه توسط سيد علي صالحي بازسرايي شده است :







مردان گيسو بافته من
با نيزه و سپر
از صحاري تفته خواهند گذشت
ما به ساحت آب و آرامش نيلوفران خواهيم رسيد
سپاه من آماده
بر بلندي هاي جهان آرام خواهد گرفت.
ده هزار مرد مزدا پرست من
ده هزارجاودانان من
با جوشن هايشان همه از فلس فلز
و بالاپوشي از كتان و ململ ارغوان
كمند بر شانه و
شمشير شسته به سوهان نور
از كوهستانها بي راه خواهند گذشت
ارابه هاي عظيم
صف به صف
از افق تا به افق
آسمان را گرفته اند.
سلحشوران سرزمين من چنين اند
فرزندان فره منش من چنين اند
و من سربازانم را دوست مي دارم
و من فرزندانم را دوست مي دارم
و من به آنان آموخته ام
كه راست گوي ودرست كردار برآيند
و به آنان گفتم :
بدي مكنيد تا بدي به شما نرسد
نيكي پيش بياوريد
تا نيكي به پيش بازتان بيايد
و بدانيد كه پروردگار
مردمان را در شادي و
شادي را براي مردمان آفريده است
و او كه شادماني را از مردمان بگيرد
بي شك از گماشتگان شيطان است
اينها همه چيزي از من خشنود است
خداوند، آدمي، عقاب، گندم و گوزن
رودها، كوه ها، دامنه ها، درياها
و من شاه شاهانم
جلال دانايي و
منزلت آدمي ام
چراغدارچهارجانب جهان.
من فرزند پاكي ها
بر اين سنگ سرد نوشتم:
هيچ يوغي برازنده انسان نيست

***

زمين نوآباد
زيست گاه آدمي است
گرامي اش مي دارم.
آدمي آبروي زمين است
حرمتش مي دارم.
باشد كه از من و مردمانم راضي باشند.
باشد تا مردمان از من درست كردار
خرسند باشند.
باشد كه شكست خوردگان ازمن درست گفتار
خرسند باشند
بدانيد كه شفاعت كوروش بي كرانه است
پس مهراسيد اي مظلومان
زيرا همه درامان من اند
من هرگز دوستدار ظلمت و اضطراب نبوده ام
چرا كه بخشندگي ، باور من است
و آيندگان بدانند
جزبردشمن لجوج و
جزبرمهاجم جبار
شمشير بر نكشيده ام
به حاكمان هفت اقليم مي گويم:
بر مظلومان و مردمان شمشير نكشيد
زيرا روزي بر شما شمشير خواهند كشيد
بزرگ باشيد
بخشنده باشيد و بي بديل
من هرگز هيچ شكست خورده اي را
تحقير نكرده ام
من هرگز هيچ اسيري را دشنام نداده ام
هميشه، هركجا، همگان را گرامي داشته ام
زيرا مدارا مكتب من است

[bidastar]

دست بر نمي دارد
نمي رود يك امشب بگذارد
سر سنگين به خواب تو
از فراموشي گريه بميرم
كر مي كنم همين چند خط كهنه
خودش يك شعر كامل است
اما ادامه مي دهم
شب همه شب اين سال و ماه بلند
كارم از شمارش شد آمد دريا گذشته است
ديگر از تقسيم خستگي با خويش نيز خوابم نمي برد
چقدر امشب من
باز شبيه شب پيش از اين شب است
باز براده هاي نور آمده
دارند از درز دريچه
هي لاي همين ملحفه ي بي خواب مي خزند
عيبي ندارد
نور طعم تنفس اولاد مريم است
نشانه ي صبح است
اشياء مرده باز
به حيراني اسامي خويش باز مي گردند
اين سياهه ي روشن چراغ است روي ميز
آن قاب عكسي كهنه از سالي دور
تمام اتاق پيدا نيست
ثانيه شمار ساعت ديواري پيدا نيست
خطوط دست نوشته ي پدر پيدانيست
پس چه مرگ است پسر
بگير بخواب
عجيب است
روزي كه رفت
شبيه پاره اي از همين شب مرده بود
و اين شب مرده نيز
شبيه نه معلوم فرداي ديگري ست
خدايا باز صبح شد
كجا بروم
از كوچه ي پرازدحام اين همه كلمه چطور بگذرم؟
من كه خيلي گشته ام
نام او در هيچ دفتري از شمارش شب بو ها نبوده است
دقيقه ها به من دروغ گفته اند
نگاه كن
صبح كامل است
نور آمده كنار كتابخانه
دارد شب را با سرانگشت خيس واژه هاي من
ورق مي زند
حالا تمام دريچه ها پيداست
خانه پيداست خواب خدا پيداست
بوي چاي دم كشيده مي آيد
آب عروس علف است
نم دارد تنفس هوا
و من ... مست بيداري لاعلاج همينم كه هست
هي شب زنده دار اسامي مردگان ماه

--------------------------------------------------------------------------------

[bidastar]

سيد علي صالحي معتقد است که جنگ خاورميانه، نحو زبان ملت را نابود مي کند و هيچ به ارمغان نمي آورد جز ويراني. او مي گويد که آزادي هرگز فرزند گلوله نيست و نمي تواند باشد.




خبرگزاري ميراث فرهنگي_کتاب_ مهدي نياکي_ شاعران، پيام آور صلح اند و ارمغان آور کلمات شاد، کلمات تازه و کلمات بلند. اين است که در هر شرايطي جز در زمانه آنان که تنها خود را مي بينند، شاعران را آزاد مي گذارند تا براي همه چيز بسرايند و خوب مي دانند که هيچ بنايي از شعر شاعران فرو نمي ريزد و هيچ ظلي از واژگانشان تيره نمي شود.
سيد علي صالحي از دو موضوع همزمان با ما سخن گفته است. از دربند ماندن کتابهايش در وزارت ارشاد و از موضوع جنگ خاورميانه. در هردو روان مي گويد و درباره هردو از موضع مشرف معقول سخن مي گويد. او معتقد است که جنگ خاورميانه، نحو زبان ملت را نابود مي کند و هيچ به ارمغان نمي آورد جز ويراني. صالحي صريح مي گويد که آزادي هرگز فرزند گلوله نيست و نمي تواند باشد.

_ از کارهاي تازه چه خبر؟ کتابهايتان در چه مرحله اي است؟

* چند تا از کتابهايم در انتظار مجوز است. يکي چاپ دوم مجموعه شعر "يوما آنادا" است. که از ارديبهشت در انتظار مجوز مانده است. ديگري "جهان و سپيده دم سليمانيه" که کتابي است حاوي بازسرايي اشعار "شيرکوبي کس" و سه مترجم کرد ايراني و عراقي و چاپ دوم مجموعه آثارم. کتابي ديگر هم در ارشاد مانده است با عنوان "قصيده اقيانوس" که نوعي بازسرايي است از کتاب عهد عتيق و عهد جديد در پنج هزار صفحه که مولود 6 سال کار است. اين کتاب از سوي انتشارات نيلوفر و ناهيد از 16 ماه پيش به ارشاد ارائه شده است و در اين مورد به طور صريح چاپش ممنوع شده است.

_ مجموعه شعر جديد چطور؟

* مجموعه شعر جديدي دارم در 200 صفحه که آماده چاپ است. اجازه بدهيد نامش را نگويم چرا که هنوز مطمئن نيستم.

_ چرا وضع به اين صورت درآمده است؟

* من فکر مي کنم مجموعه سياستگذاري هاي جديد که تحت تاثير شرايط جهاني و منطقه اي و تفکر گروهي به گرفتاري هاي کنوني دامن زده است و يقينا اين تنگ تر کردن حلقه ها به سود هيچ فرد و هيچ طرفي نيست جز آنکه اگر شرايط به اين صورت پيش برود يقينا ناشران خرده پا از ادامه کار مايوس مي شوند. جندانکه خبر دارم ناشراني وجود دارند که 50 جلد کتاب را در ارشاد دارند و هنوز پاسخي دريافت نکرده اند.

_ نويسندگان و شاعران در اين فضابايد چه کنند؟ آيا نويسندگان و هنرمندان در اين شرايط مقصر نيستند؟

* در هيچ شرايطي _ چه در شرايط فعلي و چه در گذشته_ به باور من هيچ نويسنده اي مقصر نيست. ما فرد نيستيم بلکه با يک سيستم روبرو هستيم. نويسنده اساسا و فطرتا ارائه دهنده آثار و آگاهي دهنده است. اگر اهل قلم بخواهند کنار بکشند به راه نادرستي پاي گذاشته اند با اين همه حوزه کتاب بايد کاملا آزاد باشد. آزادي انديشه و بيان بايد در هر شرايطي وجود داشته باشد. اصل بر مصونيت است نه محدوديت.

_ خود شما در حال حاضر در چه وضعيتي هستيد. آنچه به ديد مي آيد اين است که چيزي از گذشته کم نداريد؟

* گمان مي کنم که آنقدر ايمان و اعتقاد دارم که کارم را انجام دهم. 16 سال پيش در مصاحبه اي با نشريه آدينه در شرايطي مشابه امروز که نوعي محدوديت اقتصادي هم حاکم بود و کتابها به دليل نبود کاغذ چاپ نمي شد، اعلام کردم:« من هرگز مايوس نمي شوم و مي توانم با ناخنهاي شکسته ام روي صخره هاي البرز بنويسم.» من دغدغه شخصي ندارم. براي اهل قلم و فرهنگ شرايط دشواري به وجود آمده است. اين رکود چيزي جز مرگ خلاقيت در پي ندارد. من در همين شرايط هم کار مي کنم. سرودن به نوعي به حيات و تنفس من تبديل شده است. برايم توفيري ندارد که دفتر شعرم به چاپ برسد يا نه. من کارم را کرده ام و چيزي قريب به 2500صفحه شعر منتشر کرده ام که خوشبختانه مورد استقبال مردم و شاعران و مطبوعات واقع شده است. من نگران دو نسل بعد هستم که اگر وضع به اين صورت ادامه يابد مايوس مي شوند. چون محلي براي چاپ آثارشان وجود ندارد.

_ اين روزها جنگ خاورميانه روز به روز ابعاد ويرانگرتري به خود مي گرفت به پايان رسيده است.. شاعران همواره از صلح و آشتي سخن گفته اند و آرزو کرده اند که هرگز هيچ بنايي با بمب و گلوله فرو نريزد و هميشه پيش قدم بوده اند تا هشدار دهند که جنگ در هر شکلي، چيزي جز ويراني و خرابي به بار نمي آورد. شما به اين صحنه خونين و پيامدهاي پس از آن چگونه مي نگريد؟

* آرزوي من پايان پذيرفتن هرچه زودتر اين جنگ لعنتي بود که دامن همه را گرفت و البته پس از اين هم خواهد گرفت. ما اهل قلم مستقل، خواهان صلح براي مردم منطقه خاورميانه هستيم. اميدورام هرکس به خانه اي که به او تعلق دارد، بازگردد. هيچ انسان با شرفي نمي تواند کشتار کودکان را ناديده بگيرد و از کنار ان آسوده بگذرد. هولوکاست ديگري اين بار در لبنان در حال شکل گيري بود. اين بار خدنگ را به سوي مردم بي پناه لبنان گردانده بودند. شرايط جنگي که در خاورميانه رخ داد سرنوشت فرهنگي تمام جوامع را تحت تاثير قرار مي دهد. وقتي که شرايط قرمز جنگ اعمال مي شود نخستين دستاورد غيرانساني آن، کشتار فرهنگي و رماندن تعابير به سوي اختناق است. وقتي جنگ حکم مي راند نه تنها دموکراسي به ارمغان نخواهد آمد بلکه چهره ديگري از استبداد تاريخي را بر مردم منطقه حاکم خواهد شد. خاورميانه جديدي که ساختمان آن از خون و جمجمه زنان و کودکان باشد دقيقا آزادي را هدف قرار داده است و هيچ انسان خردمندي باور ندارد که آزادي فرزند گلوله باشد. چنين فضا و سرنوشتي که براي مردم منطقه رقم زده شده است يقينا اندک نسيمي از آزادي ييان که در اين اقليم مي وزد را به باد مسموم و طوفان مرگ تبديل خواهد کرد.


_ جنگ همواره تاثيرات مخربي بر آينده و حال مردمان و کشورها برجاي گذاشته است. تاثيرات فرهنگي اين جنگ بر چه حوزه و در چه جغرافياي فرهنگي بر جاي خواهد ماند؟

* جنگ دو تاثير عمده دارد. از يک سو، در زمان خود رعب و خودسانسوري و ترس به عنوان بذر استبداد در تمام زمين و در تمام زمينه ها کاشته خواهد شد و ديگر اينکه ادبيات شادماني، ادبيات اميد، ادبيات تغزل و ادبيات عشق را براي چند دهه و جند نسل نابود مي کند و کلام سياه و ادبيات خشن و شعر نفرت جانشين عشق و آزادي خواهد شد. شما در ادبيات و به ويژه شعر برآمده از جنگ اول جهاني يعني از سالهاي 1920 تا 1925 و به ادبيات بعد از جنگ دوم جهاني از سالهاي 1940 تا اوائل جنگ ويتنام نگاه کنيد. چه خيمه سياهي بر روي واژگان افراشته شده و چه جامه تيره اي به تن کلمات کرده اند. اين دو وجه، محوري ترين دستاوردي است که جنگ فعلي به بار خواهد آورد. به اضافه مساله اي ديگري که من از آن به عنوان انحراف فرهنگي نام مي برم. يکي از دلايل تحميل نوعي شعر عاري از هويت و معروف به زبان پريش و اصطلاحا "اسکيزوفرني" در ايران خودمان در دهه 70 دقيقا همين جنگ هشت ساله است. اگر اين جنگ به آرامش نرسد و زيتون و کبوتر جاي بمب و سرنيزه را نگيرد مجددا شاهد ادبيات سياه در منطقه خواهيم بود و در کنار آن ويراني نحو زبان نيز به شکل ديگري رخ خواهد نمود. قربانيان فرهنگي هميشه بعد از پايان جنگ آشکار مي شوند و به چشم مي آيند. درست هنگامي که آزاديخواهان از قاعده "ببخش و فراموش نکن" سخن مي کويند با بحراني روبرو مي شويم که حقيقتا بخشيدن آن کار ساده اي نيست.

--------------------------------------------------------------------------------

[bidastar]

مي توانند
بعضي ها خواب
بعضي ها خلاصه
مي توانند
شب را مي شناسند به اسم به استعاره
آسمان را مي شناسند به ترانه به تشبيه
تو را مي شناسند به خواب به خلاصه
اما من نمي توانم اي تو تمامه ي من
من نمي توانم
پس كي به خواب خواهم رفت
كي خلاصه خواهم شد
كي شاعر تمام ترانه تشبيه ؟
مي گويند سنگ هم گاهي
به آرامش ستاره حسادت مي كند
به من چه
من اگر ترانه خوان گريههاي تو نباشم
هرگز از الفباي اين همه سادگي
به بي نيازي هفت آسمان پرده نشين نخواهم رسيد
ببين چه كوچك است اين كلمه اين حرف
چگونه مي شود تنها يكي واژه
به جاي تو از خواب توبا و ترانه چيد ؟
هي مولود بي عقد آب و التماس علف
من از بسياري اين همه باران
تشنگي ها آموخته ام
كه ديگر دستم بي پياله
دلم نهاده
كلماتم اين همه بي پرده اند
راستش را بخواهي
عشق همين است
ورنه پروردگار شوخ شاعران
اين همه آفرينش تو را
تا شكستن من
به تعويق آينه نمي انداخت

[bidastar]

شب خوب است
و چقدر شب خوب است
شب
رازدار واژه خوان من است
فردا كه هوا روشن شد
به كسي نمي گويد
من بر مزار چند بي گور مشرقي
گريه كرده ام
نمي گويد به كسي
سه شنبه چهارم بهمن است
شب خوب است
يك سكوتي دارد شب
پنهانم مي كند از كوچه از احتمال از آدمي
من ظلم كرده ام به ديوار كه ساكت است
به سايه كه اولاد آفتاب است
يا شفاي صبح تمام
كاش مي شد همه هر چه هست
زندگي را تنها در خواب ادامه مي دادند

[bidastar]

برهنه به بستر بي كسي مردن
تو از يادم نمي روي


خاموش به رساترين شيون آدمي
تو از يادم نمي روي


گريباني براي دريدن اين بغض بي قرار
تو از يادم نمي روي


سفري ساده از تمام دوستت دارم تنهايي
تو از يادم نمي روي

سوزن ريز بي امان باران بر پيچك و ارغوان
تو از يادم نمي روي


تو ، تو با من چه كرده اي كه از يادم نمي روي



حالا سالهاست كه هيچ نامه اي به مقصد نمي رسد
حالا بعد از آنهمه سال ، آنهمه دوري ، آنهمه صبوري
من ديدم از سر صبح آسوده هي بوي بال كبوتر و ناي تازه نعناي نو رسيده مي آيد
پس بگو قرار بود كه تو بيايي و من نمي دانستم .
هي دردت به جان بي قرار پر گريه ام
پس اين همه سال و ماه ساكت من كجا بودي
حالا كه آمدي ، حرف ما بسيار ، وقت ما اندك ، آسمان هم كه باراني ست
به خدا وقت صحبت از رفتن دوباره و دوري از ديدگان دريا نيست
سر به سرم مي گذاري ، ها ؟؟؟
مي دانم كه مي ماني پس لاقل باران را بهانه كن
مگر ميشود نيامده باز به جانب آنهمه بي نشاني دريا برگردي؟؟؟
پس تكليف طاقت اينهمه علاقه چه ميشود ؟؟؟؟
تو كه تا ساعت اين صحبت نا تمام ، تمامم نمي كني ها ؟؟؟
باشد گريه نمي كنم .
گاهي اوقات هر كسي حتي از احتمال شوقي
شبيه همين حالاي من هم به گريه مي افتد
چه عيبي دارد ، اصلا چه فرقي دارد ؛
هنوز باران مي آيد ، باران مي آيد . . .
هنوز هم مي دانم هيچ نامه اي به مقصد نمي رسد
حالا كم نيستند اهل هواي علاقه و احتمال
كه فرق ميان فاصله را تا گفتگوي گريه مي فهمند
فقط وقتشان اندك و حرفشان بسيار و آسمان هم كه باراني ست .

[bidastar]

هي شب پره ي بامداد پرست
بلكه يكي مثل تو
طبيب اين چراغك تب كرده
كاري كند
ورنه راه كجا و رفتن كي و حوصله كو ؟
خيلي وقت است
روشن است تكليف پشت سر
خيلي وقت است
تاريك است هرچه پيش رو
تو مي گويي چه كنيم؟
چه خاكي بر شانه هاي شكسته ي باد نشسته است
كه نه ارثي از اردي بهشت برده و
نه شباهتي ش به آذرماه است
حالا من
آلوده ي همين خلوت خسته ام
تو چرا ... شب پره ي بي قرار بامداد پرست ؟
باور كن نه چراغ و نه اين وقت شب
تنها پنجره مي داند
فرصت فرار از خواب پرده كي پيش خواهد آمد
نخواهد آمد
خورشيد خوابش امشب سنگين است
ماه را روي ساعت پنج و نيم صبح
كوك كرده بودم
اما نمي دانم چرا
هيچ اتفاقي نيفتاد

[bidastar]

"ري‌ را"... صدا مي‌آيد امشب‌
از پشت‌ "كاچ*" كه‌ بند آب‌
برق‌ سياه‌ تابش‌ تصويري‌ از خراب‌
در چشم‌ مي‌كشاند
گويا كسي‌ است‌ كه‌ مي‌خواند

اما صداي‌ آدمي‌ اين‌ نيست‌
بانظم‌ هوشربايي‌ من‌
آوازهاي‌ آدميان‌ راشنيده‌ام‌
در گردش‌ شباني‌ سنگين‌
ز اندوه‌هاي‌ من‌
سنگين‌تر
و آوازهاي‌ آدميان‌ را يكسر
من‌ دارم‌ از بر

يكشب‌ درون‌ قايق‌ دلتنگ‌
خواندند آنچنان‌
كه‌ من‌ هنوز هيبت‌ دريا را
در خواب‌ مي‌بينم‌

ري‌ را... ري‌ را...
دارد هوا كه‌ بخواند
در اين‌ شب‌ سياه‌
او نيست‌ با خودش‌
او رفته‌ با صدايش‌
خواندن‌ نمي‌تواند





ارادتي كه آقاي سيد علي صالحي به نيما دارد و مخصوصا به اين شعر نيما باعث شده است كه در اشعارش به اين كلمه اشاره كند .

متن مصاحبه ايشان را در مورد علاقه ايشان به اين شعر نيما را بخوانيد .



« شعر" نيما "هرگز به آخر نمي رسد ، شعر نيمايي و دوران آن تمام شده است‌‏, اما شعر نيما غنيمت زبان فارسي است و هنوز هم هيچ شاعري نتوانسته است ‌‏شعري با قدرت و عظمت شعر " ري را " نيما خلق كند. »

" سيد علي صالحي " ، شاعر معاصر ، چگونگي ، چرايي و نحوه آفرينش و بيان شعر نيما را تشريح نموده است . او ، كه اگر چه به گفته خودش ، زماني " خل‌‏علي " مي‌‏پنداشتندش ، اما اكنون ، باز هم به گفته اش ، در آن حد ماندگار شده است كه مشتاقان در پي‌‏اش دوانند و ...
اين گفت و گو را بخوانيد :

گاه حتي اهل قلم حرفه‌‏اي ، از سه عنوان شعر نو , شعر نيمايي و شعر امروز به يك تعبير ياد مي كنند ‌‏, نظر شما همين است‌‏؟
نخستين بار است كه چنين پرسش ظريفي مطرح مي شود ‌‏, دو سال پيش هم به اين تفاوت ضمني و كمرنگ اشاره داشتم ، فرهنگ كلي گويي آفت آزار دهنده اي است كه بيشتر دست پخت اساتيد تنبل است ؛ مثل خود واژه توهين آميز " اساتيد " كه از اساس غلط است. استادهاي تنبل نمي خواهند ، از آشپزخانه " كلان روايت " بيرون بيايند . حتي در سخنراني ها ديده و شنيده ام كه اين سه عنوان را به يك معنا مي آورند . شعر امروزه ؟ غزل حافظ هنوز هم شعر امروز است ؛ و كوه كوه شعر نو خوانده ايم كه ابدا شعر امروز به شمار نرفته و نمي‌‏رود وكهنه تر از شعر" ابومزقل ابن حاجب" است , شعر نيمايي هم يعني همان كلام موزوني كه در حجم اوزان نيمايي زاده مي شود‌‏ , اما " شعر نو " باز هم كليتي است كه چندين جريان , موج و جنبش شعري را از نيما تا امروز در بر مي گيرد , همچنين شاعران مستقل از جريان ها هم متعلق به همين معنايند ، "شعر نيمايي"،" سپيد "،" شاملويي"، "حجم" ," موج نو" ," موج ناب" , و" شعر گفتار" , همچنان " نو" ناميده مي شوند البته اين نكات بسيار پيش پا افتاده است.

منظور نيما از " شعر نو‌‏" چه بود‌‏؟

در آن زمان , يعني گشودن جبهه‌‏اي در برابر شعر كلاسيك , يعني عبور از صورت و سيرت شعر كهن , وداع با اوزان عروضي و توزين مضاعف مصاديع , و همچنين تغيير مسير اشباع شده سوبژه و ابژه .
بحران شعر معاصر از كجا شروع مي شود‌‏, سر چشمه‌‏اش كجاست‌‏؟
به اتفاقي به نام بحران در شعر و بحران شعر اعتقادي ندارم‌‏ . شعر فارسي در طول حيات طولاني خود‌‏ , دور به دور , يا شكوفايي را طي كره يا ركود و اشباع شدگي را . نمي توانم ، از دوره هاي ركود و اشباع شدگي به نام بحران ياد كنم , ركود و اشباع شدگي ادواري , در واقع دوران دورخيز كردن شعر براي رسيدن‌‏ به افق و گستره تازه تري است . مثلا در اواخر دهه 50 تا اوايل دهه60 , شعر شاملويي و زبان فاخر و فخيم آرام آرام دچار ضربه شدن و نوعي اشباع گريز ناپذير شدكه البته در اواسط دهه 60 , اين ركود به حاشيه رفت و جريان‌‏هاي تازه تري عرصه را در مقام يك امكان غالب و فراگير به دست گرفت.

جريان غالب اين دو دهه در شعر ما , با نام جنبش شعر گفتار مطرح شده است‌‏ . آيا اين جنبش نيز از پيشنهادات نيما بوده است‌‏؟
رسيدن به زبان طبيعي , در شعر , پيشنهاد نيماست . اين زبان طبيعي , همين شعر گفتار است.

چرا شعر نيمايي به مفهوم رعايت تمام اسلوب‌‏هاي شعري نيما , از تاثير بيرون رفته و خاصه بعد از اخوان ثالث , ديگر هوا خواهي و مخاطبي ندارد‌‏؟

در اين 30 سال اخير بنا به آمار رشد جامعه بشري در تمام حوزه ها , به ويژه حوزه علوم , برابر با تحول در 3 هزار سال گذشته است . روزگار ما روز گار شتاب است . حدود 46 سال از آخرين سروده نيما مي گذرد , كم نيست ! اين حدودا نيم قرن يك طرف , و از رودكي تا نيما هم يك طرف , نيما اگر امروز ناگهان از خواب7 هزار ساله برخيزد و حتي موفق ترين و خلاق‌‏ترين شعرهاي اين دهه را بخواند , از شدت عصبانيت , دوباره به همان غزل و قصيده باز مي گردد . در حالي كه اتفاقي نيفتاده است و تنها آرزوهاي محال آن پيرمرد محقق شده است ، پيشنهادات خود او راه تكامل را پيش گرفته است.

آيا شعر نيما به آخر رسيده است‌‏؟

شعر آن عزيز نابغه هرگز به آخر نمي رسد ، شعر نيمايي و دوران آن بله ! تمام شده است‌‏ , اما شعر نيما غنيمت زبان فارسي است . هنوز هم هيچ شاعري نتوانسته است ، ‌‏شعري با قدرت و عظمت شعر " ري را " نيما خلق كند.

اگر نيما زنده مي ماند‌‏ , دو دهه ديگر بيشتر عمر مي كرد ‌‏, آيا مي توانست مثلا شعر سپيد را تحمل كند و يا بپذيرد ؟‌‏

با رجوع به يادداشت هاي نيما , به نظر نمي رسد كه آدمي اهل جمود و تكرار باشد ‌‏, او قدرت عبور از خود را داشت . زمان شكني ، چون نيما اگر چه عنايتي به شعر نوپاي سپيد نداشت ، اما كيمياي زمان به اضافه نبوغ فردي گاه معجزه مي آفريند.

مولفه‌‏هاي شعر نيمايي چقدر در دوران اوليه شاعري شما تجلي پيدا كرده بود‌‏؟

كارم را در نوجواني با شعر كلاسيك شروع كردم , اما خيلي سريع" فروغ" , و بعد" شاملو" را شناختم ‌‏, با اين حال ، آن ريتم ذهني و ضرباهنگ دروني شده , راهم را به سوي سر منزل "نيما " هدايت كرد , و چه كوتاه از آن ساخت بريدم , و راه نخست خود يعني " موج ناب"‌‏ را يافتم , و اوايل دهه60 ، هم كه خود آغاز جنبش شعر گفتار بود.

چرا روي شعر نيمايي توقف نكرديد ؟

مطبوعات دهه پنجاه- خاصه نيمه نخست آن - هنوز هم اردوگاه شعر نيمايي بود‌‏ , هنوز بحث بي سوادانه و نبرد كهنه و نو ادامه داشت.
سال 1351 در شب شعري در مسجد سليمان شعري نيمايي با عنوان " شبان " خواندم كه مورد استقبال قرار گرفت‌‏ , اما سال 1353 به اين نوع تجارب شك كردم . در جمع دوستان يك بار گفتم " وزن آشكار خيلي لوس است " دوستي گفت ‌‏: نظر شاملو هم همين است . واقعا تا آن لحظه جمله‌‏اي با اين مضمون از شاملو نخوانده بودم‌‏ , اما شعرش مصداق همين اراده بود.

شما به عنوان شاعري تاثير گذار , كي از جنبش خود يعني شعر گفتار عبور خواهيد كرد ؟

در دهه اخير ديدم كه " عبور از خود‌‏" خيلي " مد " شده است. چه اشتباه خطرناكي , آن هم براي شاعران جا افتاده ، اين عبور از خود نيست , بلكه به تبع ديگران فرار از خود است . موج ها مي آيند و مي روند , اما جنبش " شعر " با آن رگه هاي درخشان گفتاري در شعر ما از اعصار دور تا امروز اتفاقي تفنني و يا نوعي اتود زدن كلامي نيست كه به ورزيدني فصلي قناعت كند ، اين كشف ادامه دارد ؛ و به جاي فرار از خود , تكامل خويش را پي خواهي گرفت . به نظر مي رسد دو سه شاعركه از خود فراركرده بودند‌‏, دارند سرجاي سابق خود باز مي گردند .

با يك مقايسه ساده بين شعر دو دهه اخير با دهه هاي پيشين تاثير شعر گفتار , چه در تقطيع و سطربندي و تدوين صورت شعر و چه در روح زباني آن , كاملا آشكار مي شود ‌‏, اين نكته بر هيچ محقق و منتقد با انصافي پوشيده نيست . آيا خود شما در آغاز اعلام اين جنبش چنين دستاوردهايي را حدس مي زديد ؟

كاملا برگذشته وآينده اين اتفاق اشراف داشتم , چون همان زمان كه تقطيع و تدوين هموار شعر سپيد گفتار را اعلام كردم , نامه ها و نقدهاي تندي دريافت كردم . اما صبوري , صبوري و ايمان به راه خود و كار و كارو كار حقيقت نهايي را ثابت كرد

[bidastar]

در مورد تلقي هاي نيما از " ري را "
البته تلقي آقاي صالحي از " ري را " متفاوت از تلقي نيما است كه در آن مورد هم بحث خواهيم كرد





پس‌ از يك‌ بار خواندن‌ شعر به‌ اين‌ نكته‌ مي‌توان‌ پي‌ برد كه‌ دو نكته‌ محوري، دغدغه‌هاي‌ اصلي‌ ذهن‌ مخاطب‌ براي‌ دستيابي‌ به‌ كليد فهم‌ اثر را تشكيل‌ مي‌دهد: 1 - "ري‌ را..." كه‌ نام‌ شعر را تشكيل‌ مي‌دهد و در ساختمان‌ اثر هم‌ به‌ كار رفته‌ چه‌ معنا، نقش‌ و كاربردي‌ دارد؟
2 - مفهوم‌ محوري‌ "خواندن" كه‌ درهر چهار بند شعر به‌ شكل‌هاي‌ مختلفي‌ به‌ كار رفته‌ و كاربرد و معناي‌ ديگر تعابير چون‌ "شنيدن‌ صدا..." و "خواندن‌ نمي‌تواند..." و نظير آن‌ در گرو درك‌ آن‌ است، جدا از معناي‌ ظاهري، چه‌ مفهوم‌ و هستي‌ نمادين‌ و استعاري‌ در شعر دارد؟
در تفسيرهاي‌ ديگري‌ كه‌ از اين‌ شعر خوانده‌ايم‌ "ري‌ را..." را نام‌ زني‌ دانسته‌اند و جمله‌ را خطابي‌ فرض‌ كرده‌اند: "ري‌ را...!" يا اينكه‌ صداي‌ چرخش‌ كليددر قفل‌ دانسته‌اند. و يا اينكه‌ آن‌ را اسم‌ صورت‌ دانسته‌اند.
فهم‌ اين‌ نكته‌ به‌ دقت‌ چنداني‌ نياز ندارد كه‌ در شعري‌ چنين‌ جايگاه‌ اعضا و عنصرهاي‌ اصلي‌ و فرعي‌ "جايگاهي‌ تصادفي" نيست‌ و نمي‌تواند باشد. ضمن‌ اينكه‌ كاربرد هيچ‌ كلمه‌اي‌ و تعبيري‌ صرفا به‌ زيبايي‌ صوتي‌ و شنيداري‌ يا ارزش‌هاي‌ موسيقيايي‌ و بصري‌ آنها مربوط‌ نمي‌شود. بلكه‌ به‌ راحتي‌ مي‌توان‌ دريافت‌ كه‌ چيزي‌ پنهاني‌ - همچون‌ آهنربايي‌ زير صفحه‌ سپيد كاغذ - اجزا و براده‌هاي‌ روي‌ صفحه‌ را جهت‌ مي‌دهد و به‌ سمت‌ يك‌ "كليت‌ ذهني" معطوف‌ مي‌كند. عناصر پراكنده‌ و "در خود" نيستند، ابزار صرف‌ هم‌ نيستند. يعني‌ ضمن‌ داشتن‌ تشخص‌ و هويت‌ زيبايي‌ شناسانه‌ و شعري‌ هر كدام‌ از بندها و سطرها و واژه‌ها در خدمت‌ تعين‌ وشكل‌ دهي‌ به‌ يك‌ پيكره‌ و ساختار فكري‌ / هنري‌ هستند كه‌ فرم‌ منظومه‌ را شكل‌ مي‌دهد. (منظومه‌ را نه‌ در مفهوم‌ متعارف‌ ادب‌ كلاسيك، بلكه‌ به‌ همان‌ مفهومي‌ به‌ كار مي‌بريم‌ كه‌ در عبارت‌ "منظومه‌ شمسي" از آن‌ اراده‌ مي‌كنيم. يعني‌ سيستم.) بنابراين‌ به‌ نظر مي‌رسد در تاويل‌ و تفسيرهايي‌ كه‌ پيش‌ از اين‌ از اين‌ شعر ارايه‌ شده، تعبيري‌ دلبخواهي‌ و مسامحه‌آميز از "ري‌ را.." صورت‌ گرفته‌ است، يا دستكم‌ "ناخوانا با منطقي‌ كه‌ شعر ارايه‌ كرده‌ است." چرا كه‌ در اين‌ تفسيرها، معناي‌ در نظر گرفته‌ شده‌ براي‌ تعبير "ري‌ را..." جايگاه، نقش‌ و معنايي‌ متناسب‌ با "منطق‌ دلالي" و "ساختار شعر" ندارد. آيا چه‌ فرقي‌ خواهد كرد اگر "ري‌ را..." را نام‌ زني‌ ندانيم؟ به‌ چه‌ چيزي‌ در شعر لطمه‌ مي‌خورد؟ مثلا آيا شعري‌ عاشقانه‌ را، غير عاشقانه‌ فرض‌ كرده‌ايم؟ همين‌ طور است‌ كه‌ اسم‌ صوت‌ دانستن‌ آن‌ يا به‌ طور دلبخواهي‌ "صداي‌ باز شدن‌ قفل" فرض‌ كردن‌ آن. اين‌ قفل‌ و كليدش‌ در كجاي‌ شعر يافته‌ مي‌شود؟ و آيا اصلا چنين‌ تعابيري، كليت‌ يكپارچه‌ و هماهنگ‌ شعر را زير سوال‌ نمي‌برد؟
دوم‌ اينكه‌ بنا به‌ سنت‌ زباني‌ و ذهني‌ و نيز فرهنگ‌ ديگر شعرهايي‌ كه‌ از نيما خوانده‌ايم‌ مي‌شود به‌ راحتي‌ متوجه‌ شد كه‌ مي‌توان‌ براي‌ يك‌ مضمون‌ محوري‌ همچون‌ "آواز خواندن" جدا از دلالت‌هاي‌ متعارف‌ و نقشمايه‌هاي‌ نحوي‌ و واژگاني‌ آن، جايگاه‌ و "معناي‌ نقشي" و استعاري‌ قايل‌ شد. يعني‌ مدلول‌ و معناي‌ اوليه‌ي‌ "خواندن" را دال‌ ونشانه‌اي‌ براي‌ "كنش" يا "واقعيت" ديگري‌ فرض‌ كرد كه‌ در لايه‌هاي‌ پنهان‌تر شعر براي‌ كشف‌ كردن‌ خواننده، نهفته‌ مانده‌ است.
نظام‌ نشانه‌ شناختي‌ متن‌ كاملا متناسب‌ و متلائم‌ با اين‌ فرض‌ - يا پيش‌ فرض‌ - است‌ كه‌ نيما با اشاره‌ و تاكيد به‌ تمايز "آواز خواندن" و "همهمه‌اي‌ شبيه‌ خواندن" مي‌خواهد ما را متوجه‌ چيز ديگري‌ بكند كه‌ "آواز خواند" يا "همسرايي" مي‌تواند نشانه‌ يا نماد آن‌ باشد. اما بگذاريد براي‌ درخت‌ نگاهي‌ هم‌ به‌ جنگل‌ بيندازيم: كمي‌ دورتر شويم‌ و صحنه‌ را بنگريم:
3
نيما اين‌ شعر را در سال‌ 1331 سروده. سالي‌ كه‌ در تاريخ‌ ما به‌ واسطه‌ي‌ تلاطم‌ها و فراز ونشيب‌هايش‌ جايگاه‌ خاصي‌ يافته‌ است. مقدماتي‌ كه‌ در سال‌ 32 به‌ نتايج‌ تاريخي‌ و بخصوصي‌ منجر شد در همين‌ سال‌ اتفاق‌ افتاد. حال‌ بي‌آنكه‌ لزومي‌ داشته‌ باشد كه‌ به‌ اتفاق‌ يا اتفاقات‌ مشخصي‌ اشاره‌ كنيم، توجه‌ كنيم‌ كه‌ شاعر مجموعا 9 شعر در اين‌ سال‌ سروده‌ است‌ (يا دستكم‌ در مجموعه‌ اشعارش‌ زير 9 شعر از شعرها اين‌ تاريخ‌ آمده‌ است). با توجه‌ به‌ روح‌ كلي‌ حاكم‌ بر آنها و مضمون‌ها و دغدغه‌هاي‌ طرح‌ شده‌ در اين‌ اشعارمي‌توان‌ كمابيش‌ به‌ پس‌ زمينه‌ ذهني‌ و روحيه‌ شاعر در آن‌ مقطع‌ تاريخي‌ به‌ عنوان‌ يك‌ بستر اوليه‌ پي‌ برد. اين‌ كار نه‌ از جهت‌ آگاهي‌ به‌ شرايط‌ اجتماعي‌ و سياسي‌ زمانه‌ او يا روشنگري‌ شعرها در اين‌ زمينه‌ اهميت‌ مي‌يابد، بلكه‌ مي‌توان‌ از نسبت‌ و خويشاوندي‌ و همسايگي‌ اين‌ متن‌ها، حتا به‌ گونه‌ي‌ 9 قطعه‌ و پازل‌ مختلف‌ از يك‌ "متن‌ كليدي‌ بزرگتر"، سخن‌ راند. متن‌ كليدي‌ و كليتري‌ شامل‌ "سرايش‌ نيما" در مقطع‌ يك‌ شكست‌ تاريخي، كه‌ مقدمات‌ يك‌ دوره‌ ركود و افول‌ حركت‌هاي‌ اجتماعي‌ زمينه‌ چيني‌ مي‌شود. بي‌آنكه‌ هنوز در اين‌ دوره‌ حركت‌هاي‌ پراكنده، افراطي، گروهي‌ جدا از مردم‌ و محكوم‌ به‌ شكست‌ يكسره‌ محو شده‌ باشد. و البته‌ شاعر كه‌ طليعه‌ي‌ شكست‌ را مي‌بيند تفاوت‌ اين‌ گونه‌ تلاش‌ها را با تلاش‌هاي‌ قبلي‌ حس‌ مي‌كند و مي‌داند.
شعر "قايق" او با آن‌ شروع‌ و ترجيع‌ مشهورش: "من‌ چهره‌ام‌ گرفته‌ / من‌ قايقم‌ نشسته‌ به‌ خشكي" و آن‌ پايان‌بندي‌ در خور: ".. فرياد من‌ شكسته‌ اگردر گلو، وگر / فرياد من‌ رسا / من‌ از براي‌ خلاص‌ خود و شما / فرياد مي‌زنم/ فرياد من‌ رسا / من‌ از براي‌ خلاص‌ خود شما / فرياد مي‌زنم‌ / فرياد مي‌زنم." در اوايل‌ همين‌ سال‌ سروده‌ شد. در شعرهاي‌ "آهنگر"، "در نخستين‌ ساعات‌ شب" و "خونريزي" نيز دقيقا همين‌ روحيه‌ تسري‌ دارد: "با تنم‌ توفان‌ رفته‌ است‌ / تبم‌ از ضعف‌ من‌ است‌ / تبم‌ از خونريزي." يا شعر داروگ‌ را به‌ ياد بياوريم‌ كه‌ باز در همين‌ سال‌ سروده‌ شده: "خشك‌ آمد كشتگاه‌ من... /... قاصد روزان‌ ابري، داروك‌ كي‌ مي‌رسد باران؟" و شعر خانه‌ام‌ ابريست‌ نيز چنين‌ شروع‌ مي‌شود: "خانه‌ام‌ ابريست‌ / يكسره‌ روي‌ زمين‌ ابريست‌ با آن... /.... در خيال‌ روزهاي‌ روشنم‌ كز دست‌ رفتندم... / و همه‌ دنيا خراب‌ و خرد از باد است.../ و به‌ ره‌ ني‌ زن‌ كه‌ دايم‌ مي‌نوازد ني‌ در اين‌ دنياي‌ ابراندود / راه‌ خود را دارد اندر پيش."
در شعر "همه‌ شب" نمادپردازي‌ معطوف‌ به‌ "خود شعر" و شاعر است‌ در جهاني‌ كه‌ گويا جز شعر چيزي‌ براي‌ شاعر باقي‌ نمانده‌ است‌ و شاعر اسير مخلوقي‌ است‌ كه‌ نابگاه‌ اما هر شب‌ به‌ سراغ‌ او مي‌آيد و شب‌هايش‌ را بي‌گريز باقي‌ مي‌گذارد. در شعر "در كنار رودخانه" و صف‌ نمادين‌ يك‌ سنگ‌ پشت‌ پير را مي‌خوانيم: (... آفتاب‌ من‌ / روي‌ پوشيده‌ است‌ از من‌ در ميان‌ آبهاي‌ دور / آفتابي‌ گشته‌ بر من‌ هرچه‌ از هر جا / از درنگ‌ من‌ / يا شتاب‌ من‌ / آفتابي‌ نيست‌ تنها آفتاب‌ من‌ / در كنار رودخانه" اين‌ همان‌ ني‌ زن‌ شعر "خانه‌ي‌ ابري" و اسير شعر "همه‌ شب" است‌ كه‌ با وجودي‌ كه‌ هر چه‌ از هر جا بر او آفتابي‌ شده، آفتابي‌ نيست‌ تنها آفتاب‌ او.
پس‌ از اين‌ شعر، نيما تا سال‌ 1337 تنها 13 شعر از خود به‌ جا گذاشته، سالي‌ دو شعر. كه‌ آخرين‌ آنها تاريخ‌ آبان‌ 37 را دارد. و در تمام‌ اين‌ شعرها، ادامه‌ روحيه‌ سال‌ 31 و بدتر از آن: ويژگي‌ خاكستري‌ شدن‌ "اميد / ياس" دوره‌ شكست‌ و تيره‌ روزي‌ در كارهايش‌ منعكس‌ است.
بي‌خود نيست‌ كه‌ در شعرهيچ‌ شاعري، بسامد واژه‌ "شب" يا معادلهايش‌ و اصولا فضاهاي‌ شبانه‌ چنين‌ وسيع‌ وگسترده‌ نيست. اين‌ واژه‌ از فرهنگ‌ نيما وارد فرهنگ‌ شعري‌ دوره‌ي‌ بعدي‌ شعر فارسي‌ شد كه‌ همچنان‌ هم‌ باقي‌ است.
اما وقتي‌ شعرهاي‌ سال‌ 29 وبخصوص‌ 30 (كه‌ "مرغ‌ آمين"در اين‌ سال‌ سروده‌ شد) را مي‌بينيم‌ روحيه‌ ديگريست. اگر چه‌ در آن‌ سالها نيز از اينكه‌ "هنوز از شب‌ دمي‌ باقيست" سخن‌ مي‌گويد اما مرغ‌ آميني‌ وجود دارد كه‌ انعكاس‌ گوياي‌ آرزوهاي‌ مردم‌ است.
اگر مجموعه‌اي‌ كه‌ گفته‌ شد را يك‌ "فرامتن" بدانيم، اين‌ فرامتن‌ سازنده‌ و در نسبت‌ مستقيم‌ با متن‌ شعر "ري‌ را..." است.

[bidastar]

آواز خواندن" اين‌ شعر كه‌ باعث‌ شده‌ "شعر / راوي" "هيبت‌ دريا" را از خاطره‌ نبرد، نمي‌تواند استعاره‌اي‌ از واقعيتي‌ ديگر نباشد. "دريا" و"هيبت‌ آن" نيز كلماتي‌ هستند كه‌ ريشه‌ در همان‌ فرهنگ‌ و نشانه‌شناسي‌ دارند كه‌ شاعري‌ از تبار نيما و پس‌ از او، چنين‌ به‌ كار مي‌گيرد:
"دريا نشسته‌ سرد / يك‌ شاخه‌ در سياهي‌ جنگل‌ به‌ سوي‌ نور / فرياد مي‌كشد" اما آوازها، آوازهايي‌ كه‌ تمام‌ "نظم‌ هوشرباي" شنونده‌اش‌ را مي‌طلبد، تا در "گردش‌ سنگين‌ شبان"، سنگين‌تر از اندوههاي‌ انسان‌ تنها مانده، ملكه‌ ذهن‌ و مفر رهايي‌ و تاب‌ آوردن‌ اوشود، آوازهايي‌ كه‌ با هم‌ خوانده‌ مي‌شود: "همخواني" و "همسرايي" همسرايان: "يكشب‌ درون‌ قايق، دلتنگ‌ / خواندند آن‌ چنان‌ كه‌ من‌ هنوز هيبت‌ دريا را / خواب‌ مي‌بينم."
بي‌علت‌ نيست‌ "شاعر / راوي‌ / شنونده" صدايي‌ را كه‌ شنيده‌ با صداي‌ هم‌ آهنگ‌ و دست‌ جمعي‌ همخوانان‌ و همسرايان، كه‌ دل‌ و دينش‌ را ربوده‌ است‌ مقايسه‌ مي‌كند و آن‌ را شايسته‌ چنين‌ مقايسه‌اي‌ نمي‌داند. صدايي‌ كه‌ مي‌خواهد آواز بنمايد محصول‌ تلاش‌ "آشنايي" كه‌ "مي‌خواهد" آواز بخواند، اما "شنونده‌ / شاعر/ راوي‌ مي‌داند كه‌ نمي‌تواند، كه‌ آن‌ صدا آواز نيست، همخواني‌ نيست‌، همسرايي‌ نيست، و براي‌ اينكه‌ آوازهاي‌ "آدميان" را شنيده‌ و از بردارد. يعني‌ حتا "ماهيت‌ انساني" براي‌ اين‌ صورت‌ قايل‌ نيست. و مي‌داند كه‌ او اين‌ "آشنايي‌ ناآشنا"، "خواندن‌ نمي‌تواند" چرا كه‌ با خودش‌ نيست، از خويشتنش‌ جدا شده‌ و رفته، با صدايش‌ رفته. كجا؟ از خويش، از ساحت‌ انساني‌ و آوازهاي‌ انساني‌ رفته. براي‌ همين‌ هم‌ مقابل‌ شناختن‌ نيست‌ و غريب‌ مي‌نمايد و در عين‌ آشنا نمودنش، راوي‌ مي‌گويد گويا "كسي" است‌ كه‌ مي‌خواند. در "كس" بودن‌ او هم‌ شك‌ است. اما چرا صدا از "كاچ" مي‌آيد؟ قطعه‌ كوچكي‌ از جنگل‌ ميان‌ مزارع. اگر مزارع، نشان‌ از محيط‌ انساني‌ يا انساني‌ شده‌ي‌ طبيعت‌ است، جنگل‌ نشاني‌ از محيط‌ وحشي‌ و طبيعتي‌ نافرمان‌ و ناانساني‌ دارد. بند آب، هم‌ دستكار انسان‌ و نشانه‌ي‌ حضور اوست. بنابراين‌ صدا از جايي‌ ميان‌ ناشناختگي‌ و طبيعت‌ كه‌ در پس‌ "بند آب" قرار دارد، مي‌آيد. اما "بند آب" هم‌ در شبي‌ چنين، برق‌ سياه‌ تابي‌ دارد كه‌ تصويري‌ از خراب‌ و خرابي‌ را به‌ ذهن‌ مي‌آورد. در چنين‌ شب‌ و خرابي، صدا و همهمه‌اي‌ كه‌ آواز نيست (اما مي‌خواهد كه‌ آواز باشد و آواز بنمايد) ازآشنايي‌ كه‌ با خودش‌ فراهم‌ نيست‌ و غريبه‌اي‌ مي‌نمايد كه‌ خواندن‌ نمي‌تواند، چگونه‌ مي‌تواند بر اندوهان‌ سنگين‌ شاعر/ راوي‌ منتظر، غلبه‌ كند تا سنگين‌ گردش‌ روزگار را سبك كند؟ شبه‌ آوازي‌ كه‌ از هيبت‌ دريا نشاني‌ ندارد چرا كه‌ اگر نشاني‌ داشت، حتا با وجود دلتنگ‌ بودنش‌ در بيداري‌ هوشربا بود و در خواب‌ خيمه‌ مي‌زد.
اما ري‌ را ...
آيا ري‌ را... چيزي‌ جز صداي‌ تكرار و بازگويي‌ آن‌ صدا و همهمه‌ است؟ انعكاس‌ همهه‌اي‌ كه‌ همسرايي‌ و همخواني‌ خوانندگان‌ نيست‌ اما بدان‌ ماننده‌ است. همخواني‌ اهل‌ دريا نيست، اما مي‌خواهد چنان‌ باشد چنان‌ بنمايد. چيزي‌ كه‌ "راوي‌ / شاعر" را بر مي‌انگيزد تا به‌ انكارش‌ برخيزد.
از حيث‌ ظاهر زبان، نيما چنين‌ لحن‌ و روش‌ و سابقه‌اي‌ را در كارهاي‌ ديگرش‌ دارد: "تي‌ تيك‌ تي‌ تيك، سيوليشه" عبارتي‌ است‌ از شعر سيوليشه، كه‌ واژه‌هاي‌ اول‌ تكرار صداي‌ بالهاي‌ "سيوليشه" - سوسك‌ سياه‌ - يا برخورد او با شيشه‌ است.
يا در شب‌ پره‌ي‌ ساحل‌ نزديك، تكرار صوت‌ "چوك‌ و چوك" نشان‌ دهنده‌ي‌ حضور مصر شب‌ پره‌ است. يا تكرار صداي‌ نوك‌ پرنده‌ از برخورد با درخت‌ الهام‌ بخش‌ تركيب‌ زباني‌ دودوك‌ دوكا! آقاي‌ توكا! در شعر "توكا" ست‌ يا باز هم‌ تركيب‌ "زيك‌ و زيك، زيك‌ زايي" تكرار نام‌ و صدا و حضور پرنده‌اي‌ است‌ در شعري‌ ديگر.
بگذريم‌ از مواردي‌ چون‌ تكرار صداي‌ ناقوس‌ (دينگ‌ و دانگ) يا خروس‌ (قوقولي‌ قو) يا پت‌ پت‌ چراغ‌ (پيت‌ پيت) كه‌ همگي‌ به‌ موتيف‌هاي‌ صوتي‌ و زيبايي‌ شناسانه‌اي‌ در شعرهاي‌ او بدل‌ مي‌شوند.
بنابراين‌ در اين‌ نوع‌ نگاه، تاويل‌ و بازخواني‌ از شعرهاي‌ "ري‌ را..." اينكه‌ "ري‌ را..." را تكرار صدايي‌ بدانيم‌ كه‌ شاعر شنيده‌ و يا وهم‌ شنيدنش‌ را دارد؛ واز دور به‌ همهمه‌ي‌ همسرايي‌ عده‌اي‌ مي‌ماند كه‌ گويا با هم‌ مي‌خوانند و انگار حضوري‌ دست‌ جمعي‌ منبع‌ صداست؛ انگيزه‌ سرايش‌ شكل‌ مي‌گيرد(1) تا شاعر "ساختار نهفته" را در اين‌ مقياس‌ ظاهري‌ به‌ بياني‌ هنري‌ تبديل‌ كند: اين‌ صداي‌ حضور دست‌ جمعي‌ و همسرايي‌ و آوازي‌ انساني‌ نيست‌ كه‌ از دل‌ مزارع‌ به‌ گوش‌ برسد بلكه‌ اين‌ بدل‌ جايگزين‌ تصنعي‌ و خود باخته‌ي‌ كسي‌ يا عده‌اي‌ است‌ كه‌ از پشت‌ "كاچ" (قطعه‌ جنگل‌ تك‌ افتاده‌ در مزارع) به‌ گوش‌ مي‌رسد. از جانبي‌ آشنا "اما مسخ‌ شده" و از خود دور افتاده‌ كه‌ مي‌پندارند و مي‌نمايند كه‌ همهمه‌ ايشان‌ هُرا و هيبت‌ دريا را با خود به‌ همراه‌ دارد و نشان‌ آن‌ است‌ اما سايه‌اي‌ از خنياي‌ مبهم‌ و موهوم‌ سمتي‌ پرت‌ و دور افتاده‌ است‌ كه‌ خود سنگيني‌ شبان‌ اندوهبار را سنگين‌تر مي‌كند، چرا كه‌ تنهايي‌ شاعر "راوي‌ / شنونده‌ را كمتر نمي‌كند و فريبش‌ مي‌دهد "(فريبت‌ مي‌دهد، اين‌ سرخي‌ بعد از سحرگه‌ نيست") انعكاس‌ صداي‌ دريا نيست، انعكاس‌ صداي‌ شاعر نيست، پاسخ‌ انتظار او نيست. و تنهايي‌ و هول‌ و خاطره‌ و بختك‌ اين‌ خراب‌ آباد را به‌ حال‌ خود رها كرده‌ است.
كدام‌ وقايع‌ يا واقعه‌ سال‌ 31 نيما را به‌ بازگويي‌ چنين‌ مقايسه‌ و بياني‌ رسانده‌ كه‌ از قضا در شعرهاي‌ ديگر و بعدتر او هم‌ تكرار مي‌شود؟
پاسخ‌ها متنوع‌ است‌ يا واحد، فرقي‌ نمي‌كند، هر چند كه‌ قطعي‌ نيست. فرق‌ "نماد" و "تمثيل" در همين‌ است. اگر در داستان‌ كنيزك‌ و پادشاه‌ شما طاق‌ به‌ طاق‌ و نعل‌ به‌ نعل‌ به‌ دنبال‌ معادل‌هايي‌ براي‌ "نفس‌ اماره" و "عقل" و... مي‌گرديد اينجا مايه‌ها نماينده‌ و سايه‌اي‌ براي‌ يك‌ چيز مشخص‌ و مثالي‌ نيستند بلكه‌ تشكيل‌ دهنده‌ جهان‌ و نظامي‌ هستند كه‌ در صورت‌ تفهم‌ و تفاهم‌ و مكالمه‌ با آن، در فهم‌ جهاني‌ كه‌ تجربه‌ كرده‌ايم‌ يا مي‌كنيم‌ و پيش‌ رو داريم‌ نيز قدمي‌ پيشتر گذاشته‌ايم‌ بي‌آنكه‌ مشاركت‌ و آزادي‌ خواننده‌ نفي‌ شود، بي‌آنكه‌ به‌ بهانه‌ اين‌ مشاركت‌ رابطه‌ شعر با جهان‌ و زندگي‌ پيرامون‌ شاعر قطع‌ و تخطئه‌ شود.
تا آنجا كه‌ به‌ "هستي‌ و جان‌ شعر" بر مي‌گردد، شعر مدرن‌ آن‌ قطعيت‌ نهايي‌ را كه‌ منظور و مقصود يك‌ ذهن‌ ساده‌ انديش‌ ماقبل‌ مدرن‌ است‌ از خواننده‌ دريغ‌ مي‌كند. اگرچه‌ هر شعر انگيزه‌ سرايش‌ دارد و هر مخاطبي‌ براي‌ اين‌ انگيزه‌ مي‌تواند مدلولي‌ قايل‌ شود، اما هرگز به‌ طور قطع‌ يك‌ شعر را نمي‌توان‌ در انگيزه‌ي‌ سرايش‌ آن‌ (حتا اگر به‌ وسيله‌ گوينده‌ اظهار شده‌ باشد) خلاصه‌ كرد و يا "منظور شعر" را در "منظور شاعر" محدود و مختصر كرد. اما هر خواننده‌اي‌ حق‌ دارد جانشين‌ و بديلي‌ براي‌ نمادهاي‌ شعر متصور شود. براي‌ سنجش‌ ميزان‌ نزديكي، قرابت‌ و هماهنگي‌ تاويل‌ خواننده‌ با جهان‌ شعر، مي‌توان‌ و بايد از جهان‌ نشانه‌ شناختي‌ متن‌ مدد گرفت. به‌ طور مثال‌ نويسنده‌ اين‌ سطور حق‌ اين‌ پرسش‌ از خواننده‌ را دارد كه:
آيا فكر نمي‌كنيد كه: همهمه‌ "اعتراض‌هاي‌ گروهي"، پراكنده‌ و جدا افتاده‌اي‌ كه‌ پس‌ از 30 تير 1330 در جامعه‌ به‌ گوش‌ مي‌رسيد، و ديگر يادآور حقانيت‌ و يكپارچگي‌ حضور مردم‌ در سال‌ 30 و قبل‌ از آن‌ نبود؛ انگيزه‌ اوليه‌ سرايش‌ شعر را تشكيل‌ داده‌ است؟ يا اعتراضي‌ كه‌ عده‌اي‌ در سال‌ 31 به‌ نيما، براي‌ شركت‌ در "فراخوان‌ روماني" و همصدايي‌ با گروهي‌ ديگر، كردند كه‌ عاقبت‌ منجر شده‌ به‌ نامه‌ جلال‌ آل‌ احمد در بهار 32 و سپس‌ نامه‌ "نيما" به‌ "جلال" با عنوان‌ "كدخدا رستم" در همان‌ سال‌ و عاقبت‌ پشيماني‌ جلال‌ پس‌ از مرگ‌ نيما در مقاله‌ معروف‌ "پير مرد چشم‌ ما بود" مي‌تواند مصداقي‌ براي‌ هُرا و سر و صداي‌ بي‌هيبت‌ عده‌اي‌ باشد كه‌ خودرا جايگزين‌ و نماينده‌ مردم‌ (دريا) فرض‌ مي‌كردند؟
پاسخها هر چه‌ كه‌ باشد، شعر، جهان‌ و متن‌ و نظام‌ خود را دارد و به‌ تعداد خواننده‌هاي‌ خود مشاركت‌ مي‌طلبد.آنچه‌ كه‌ در پاسخ‌ شخصي‌ من‌ مي‌تواند مد نظر قرار گيرد اين‌ است‌ كه‌ نيما بسياري‌ از شعرهاي‌ خودرا با توجه‌ و تكيه‌ به‌ رويدادهاي‌ واقعي‌ مي‌سرود. مثالهاي‌ مشهور آن‌ شعر "برف"و شعر "خونريزي" است. اما هر چه‌ شعر پخته‌تر باشد مي‌تواند از منظور و انگيزه‌ اوليه‌ خود فراتر رود. آن‌ گاه‌ مي‌تواند براي‌ هر خواننده‌اي‌ آينه‌اي‌ باشد كه‌ تجربه‌هاي‌ خود و زمانه‌اش‌ را در آن‌ بازيابد. به‌ همين‌ واسطه‌ است‌ كه‌ اگركمي‌ دقت‌ كنيم‌ ما نيز مي‌شنويم‌ صدايي‌ بيگانه‌ / آشنا را: ري‌ را... ري‌ را... كه‌صداي‌ آدمي‌ نيست‌ و نشان‌ از هيبت‌ دريا ندارد.

[bidastar]

دال
در باز می شود
پله ها روشن تر
و حیاط ... خیلی ست
چقدر انار هست
پیچک پرنده خرمالو
چه اردی بهشت لبریزی
یعنی این جا وطن من است ؟
روز است
روزی کاملا کافی
کوچه مناسب
و کیفم ... سبک
ایستگاه خلوت فعله ها
روبه روی آن سوتر است
تا کسی
میرداماد رازان شمالی
هی نه تو مرده ای سید علی
تو مرده ای میان تمام تکلیف ها دقیقه ها
و چند شیی آشنا
حالا در را ببند لطفا



شین
به این جایم رسیده
از قول و قاعده بیزارم
از نام و از نوشتن بیزارم
از ترس دلهره دانایی
بیزارم از چه رفته به باد و
از چه خواهد شد این همه که خواب
هی سیب رسیده
طعم ناتمام به یک بارگی
مرا طواف همان ملائکم بس بود
سجده ی نور و سکوت ستاره ام بس بود
این چه رنج و راز بی آغازی ست
که هی نرفته باز
دامن دریا را به تحفه ی تشنه اش تر کنم ؟
مرا به خانه ی خودم
به خواب همان هزاره ی رویا ریز اینه برگردانید
به طعم ناتمام و نه برکت بوسه
تنها باد است که از فراز خکستر ما می گذرد
بگذارید به خانه ام برگردم
مرا جز آن آرامش تا ابد عجیب
دیگر هیچ آرزویی از ازل نبوده است



ز
این جا همه چیز درست
همه چیز عالی بی نظیر درست
همان کلمه ی درست درست است
در شرف وقوع عمین واژه ها بود
که دیگر هیچ اتفاقی از کتاب کهنه رخ نداد
به قول قدیمی ها
آه ... مغان عالی مقام
تمام زمستان امسال
من یک درختچه ندیدم
که پتوپیچ کوچه ی باد نباشد
شما خبر ندارید
ورنه صغیر و کبیر
سرگرم خوابی خوش از گلستان و گهواره اند
حتی حقوق پشه و
سهم پروانه هم محفوظ است
حالا باد هم فهمیده که پشت هر چینه ای
چراغی هست
آه ... ستمدیدگان نمک نشناس
کفران کلمه که دشوار نیست
حاشا چه می کنید
شب دارد از ظلمت یلدا یاد می گیرد
نور ... فقط یک هجای روشن دارد
دیگر چه مرگتان است
که این همه هی
از چیزی به نام زندگی سخن می گویید ؟
این جا همه چیز درست
همه چیز عالی بی نظیر درست
همان کلمه درست درست است
تنها این ما شاعران بی طناب و ترانه ایم
که دروغ می گوییم

--------------------------------------------------------------------------------

[god_girl]

هزار و یک ترانه برای تنهایی زنان

پس پیراهنی
دوخته ی هزار عطر آهوکش
تو رازها از قوس قله های ولرم نهان کرده ای
ورنه سرانگشت تشنه به طعم لیموبنان
کی می توانست از لمس بلور برهنه بگذرد ؟
همخوابه ی ابر و
رسیده ی خرما تویی
هوای شمالی ترین نافه های نی
هم در یکی شدن از تشنگی تویی
آبان هر چه اردی بهشت دی
تو ... دختر به هفت آسمان شسته ی من
رازهایی از این دست
دریابان دیدگان من اند
که هنوز
شاعرترین شبانه خوان سحرگاه بوسه ام
چرا چانه می زنی ؟
من هرگز به پرسندگان از چرا شکستن خویش
حساب پس نخواهم داد
بیا ‚ بی خیال
درگاه بسته چه می داند
پس پیراهنی این همه برهنه پوش
آن دو فاخته ی کم رو
سر آسیمه ی آواز کدام علاقه اند

[god_girl]

دال

باد از احتیاط پاورچین پرده ها
لبریز بازی وزیدن بود
پرنده آمد
کمی رو به پیراهن چهل دانه انار خسته نشست
تشنه بود
خواب انار دیده بود
چیزی نگفت
آن سوتر پشت پنجره
سایه سار قفس ها پیدا بود
پرنده هیچ نپرسید
این منقل روشن و
این سیخ برهنه برای چیست ؟
تنها لبه ی تیز چاقوی کهنه ای
کنار پاشویه
داشت سر به سر ماه سربریده می گذاشت

[god_girl]

الف

پرنده ای که از نیزارهای خزانی گذشته است
دیگر دیده ه دست این بادهای بی هر کجا
نخواهد داشت
البته ما هم
از این حرفهای عاشقانه بسیار شنیده ایم
حقیقت این است
پرنده ای که به اعتماد یکی پیاله ی آب
آمده بود
میان این همه خانه این همه خواب
هیچ ایوان روشنی از رویای آدمی ندید

[god_girl]

ز

من وظیفه دارم این واژگان برهنه را
به خانه برگردانم
در ضمن ... خوب هم می دانم
بلکه فروردینی از خواب آن فرشته ی بزرگ
به باغ بی شکوفه ی ما باز اید
ورنه ... هی خود بسته ی قفس نشین
خواب خشت کجا و
علاقه به اینه کجا ؟